fundacja rodzinna opodatkowanie, opodatkowanie fundacji rodzinnej

Spis treści:

TL;DR

  • Majątek fundacji rodzinnej: Po wniesieniu nieruchomości, pieniędzy, udziałów lub akcji stają się one własnością fundacji rodzinnej, a nie fundatora. Minimalny fundusz założycielski wynosi 100 000 zł.
  • Wniesienie aktywów: Przekazanie majątku wymaga odpowiedniego udokumentowania, ustalenia wartości rynkowej i podatkowej oraz aktualizacji spisu mienia.
  • Zarządzanie i inwestowanie: Majątkiem zarządza zarząd fundacji, zgodnie z ustawą i statutem. Fundacja może m.in. inwestować środki, posiadać udziały w spółkach i osiągać przychody z najmu.
  • Sprzedaż majątku: Fundacja może sprzedawać nieruchomości, udziały i inne aktywa, jednak należy uwzględnić ograniczenia ustawowe oraz potencjalne skutki podatkowe.
  • Opodatkowanie fundacji rodzinnej: Przychody z dozwolonej działalności zasadniczo korzystają ze zwolnienia z CIT. Wypłaty świadczeń dla beneficjentów co do zasady podlegają 15% CIT po stronie fundacji, a działalność wykraczająca poza ustawowy katalog może podlegać 25% CIT.
  • Ochrona majątku i sukcesja: Fundacja rodzinna umożliwia długoterminowe zarządzanie majątkiem i planowanie sukcesji, ale nie zapewnia całkowitej ochrony przed wierzycielami. Kluczowe znaczenie mają statut i właściwe zaplanowanie struktury majątkowej.

Wstęp

Fundacja rodzinna ma chronić majątek i ułatwiać sukcesję dla przyszłych pokoleń, jednak samo wniesienie aktywów do fundacji rodzinnej nie kończy procesu jego ochrony. Jest to dopiero początek nowych decyzji wiążących się z zarządzaniem majątkiem. Przedsiębiorca, który przenosi do założonej przez siebie fundacji pieniądze, nieruchomości, udziały w spółkach czy inne składniki majątkowe, przestaje być ich właścicielem. Od tego momentu zasady korzystania z majątku, podejmowania decyzji inwestycyjnych oraz dysponowania aktywami wyznaczają przede wszystkim przepisy ustawy o fundacji rodzinnej oraz statut fundacji rodzinnej. Znaczenie ma nie tylko to, jaki majątek zostanie wniesiony do fundacji, ale również sposób jego późniejszego wykorzystania. Inne konsekwencje wiążą się z posiadaniem nieruchomości, inne z lokowaniem pieniędzy, a jeszcze inne z utrzymywaniem lub sprzedażą udziałów w spółkach. Od rodzaju aktywów oraz planowanych czynności zależą zarówno możliwości działania fundacji rodzinnej, jak i skutki podatkowe poszczególnych decyzji. W artykule wyjaśniam, jak wygląda status majątku po jego wniesieniu do fundacji rodzinnej, kto faktycznie nim zarządza, kiedy dopuszczalne jest zbywanie poszczególnych składników oraz jakie konsekwencje podatkowe mogą pojawić się przy sprzedaży, inwestowaniu lub wypłatach na rzecz beneficjentów. Niniejszy artykuł sprawdzi się dla przyszłych, jak i aktualnych fundatorów fundacji rodzinnych. Pamiętaj jednak, że lektura artykułu nie zastąpi spotkania z radcą prawnym czy doradcą podatkowym, którzy zwrócą uwagę na niuanse związane z podatkiem CIT, podatkiem VAT czy zagadnienia dotyczące reinwestycji zysków kapitałowych.

Doradztwo podatkowe online, porady podatkowe

Sprawdź naszą platformę doradztwa prawnego oraz doradztwa podatkowego Online

Fundacja rodzinna – opodatkowanie – najważniejsze informacje w pigułce

Planując założenie fundacji rodzinnej należy pamiętać, że majątek wniesiony do fundacji rodzinnej staje się własnością fundacji rodzinnej, a nie stanowi własności fundatora. Mienie o wartości co najmniej 100.000 zł musi zostać przeznaczone na pokrycie funduszu założycielskiego fundacji rodzinnej i wniesione po jej założeniu. Fundacja rodzinna może wykonywać wyłącznie działalność mieszczącą się w zakresie określonym przez ustawę, w tym m.in. posiadać udziały w spółkach, obracać określonymi składnikami mienia fundacji oraz inwestować zgromadzone środki. Skutki podatkowe zależą nie tylko od rodzaju majątku, ale również od sposobu jego wykorzystania, sprzedaży oraz zasad przekazywania świadczeń beneficjentom. Fundacja rodzinna (Kraków) nie może prowadzić działalności charytatywnej na preferencyjnych zasadach, fundację zakłada się do celów sukcesyjnych, w celu gromadzenia mienia i zapewnienia świadczeń na rzecz beneficjentów.

Co stanowi majątek fundacji rodzinnej i do kogo należy?

Jedną z najważniejszych konsekwencji utworzenia fundacji rodzinnej jest oddzielenie majątku rodzinnego od majątku osób fizycznych. W praktyce oznacza to, że składniki wniesione do fundacji przestają należeć do fundatora i stają się własnością jego fundacji rodzinnej jako odrębnego podmiotu. Ma to istotne znaczenie nie tylko z perspektywy sukcesyjnej, ale również przy podejmowaniu bieżących decyzji dotyczących zarządzania aktywami. Po wniesieniu mienia fundator nie może traktować nieruchomości, wniesionych pieniędzy czy udziałów w spółkach jako własnego majątku, nawet jeżeli nadal pozostaje osobą mającą decydujący wpływ na funkcjonowanie fundacji. W praktyce często spotykane jest błędne utożsamianie statusu beneficjenta z prawem własności do majątku fundacji. Są to jednak dwa odrębne zagadnienia. Beneficjenci fundacji rodzinnej nie są właścicielami aktywów należących do fundacji. Przysługują im jedynie uprawnienia określone w statucie i ustawie, w szczególności możliwość otrzymywania świadczeń finansowanych z majątku fundacji oraz określone uprawnienia w zakresie podejmowania decyzji. Przykładowo, jeżeli fundacja rodzinna posiada nieruchomość przynoszącą dochód z najmu albo udziały w spółce wypłacającej dywidendy, beneficjent może otrzymywać świadczenia finansowane z tych wpływów. Nie oznacza to jednak nabycia własności samej nieruchomości czy udziałów. Warto również odróżnić majątek konkretnej fundacji rodzinnej od funduszu założycielskiego. Fundusz określany jako założycielski jest częścią majątku fundacji i obejmuje mienie wniesione przez fundatora na etapie jej tworzenia. Jego wartość nie może być niższa niż 100.000 zł. Nie oznacza to jednak, że majątek fundacji rodzinnej pozostaje niezmienny po jej zarejestrowaniu, a kwota 100.000 zł pozostała na koncie ma być nienaruszona. Wręcz przeciwnie – ma być inwestowana. W toku działalności majątek fundacji rodzinnej może być systematycznie powiększany. Może to następować zarówno poprzez wnoszenie kolejnych składników majątkowych przez fundatora lub inne uprawnione osoby, jak również poprzez dochody osiągane przez fundację z posiadanych aktywów. W efekcie wartość majątku fundacji nierzadko znacząco przewyższa wartość pierwotnego funduszu będącego założycielskim dla fundacji. Z praktycznego punktu widzenia jest to jedna z kluczowych cech fundacji rodzinnej. Nie służy ona jedynie „przechowaniu” majątku przekazanego przez fundatora, lecz ma stanowić narzędzie długoterminowego gromadzenia i zarządzania majątkiem rodzinnym, obejmującym zarówno aktywa wniesione przy jej zakładaniu, jak i składniki nabyte już w trakcie funkcjonowania fundacji w wyniku dokonywanych inwestycji. zarządzanie fundacją

Jaki majątek można wnieść do fundacji rodzinnej?

Fundacja rodzinna może zostać wyposażona w bardzo różnorodne składniki mienia. W praktyce najczęściej są to środki pieniężne, nieruchomości oraz udziały lub akcje w spółkach, jednak katalog możliwych aktywów jest znacznie szerszy. Kluczowe znaczenie ma nie tylko to, czy określone mienie może zostać przeniesione na fundację, ale również to, jakie skutki będzie wywoływać później w procesie zarządzania majątkiem. Przed wniesieniem majątku warto zweryfikować sytuację prawną danego składnika, ewentualne ograniczenia w jego zbywaniu oraz sposób, w jaki ma być wykorzystywany już po stronie fundacji. Te kwestie często mają większe znaczenie niż sama techniczna możliwość przeniesienia własności.

Rodzaj majątkuNa co zwrócić uwagę
Środki pieniężneIstotne jest odpowiednie udokumentowanie wniesienia środków oraz źródła ich pochodzenia. W praktyce jest to najprostsza forma wyposażenia fundacji rodzinnej w majątek. Zazwyczaj tworząc fundację rodzinną dbamy aby otwarcie rachunku bankowego przez klienta nastąpiło w ciągu 7 – 14 dni podpisania aktu notarialnego i aktywnie wspieramy klientów w tym obszarze.
NieruchomościPrzed przeniesieniem własności warto przeanalizować stan prawny nieruchomości, istniejące obciążenia, umowy najmu lub dzierżawy oraz plan dalszego wykorzystania aktywa przez fundację. O ile wniesienie wynajętej nieruchomości jest oczywiście zgodne z celami ustawy o tyle kwestię zasadności wniesienia gruntu niezabudowanego warto wcześniej przeanalizować.
Udziały i akcjeKonieczne jest sprawdzenie umowy spółki, statutu lub porozumień wspólników pod kątem ograniczeń zbywalności, praw pierwszeństwa oraz wymaganych zgód korporacyjnych.
Papiery wartościoweZnaczenie ma sposób przeniesienia praw oraz zasady dalszego zarządzania portfelem inwestycyjnym przez fundację.
Inne rzeczy i prawa majątkoweW pierwszej kolejności należy ocenić możliwość ich zbycia, sposób wyceny oraz faktyczną przydatność dla realizacji celów fundacji rodzinnej.

Z perspektywy sukcesyjnej szczególne znaczenie mają udziały i akcje w spółkach rodzinnych. To właśnie one najczęściej stanowią podstawowy składnik wnoszonego majątku uważanego za rodzinny, który ma być zachowany i zarządzany przez kolejne pokolenia. W takich przypadkach przed wniesieniem aktywów do fundacji warto przeanalizować nie tylko kwestie własnościowe, ale również wpływ transakcji na strukturę zarządzania spółką i wykonywanie praw korporacyjnych. Odrębnego podejścia wymaga natomiast wniesienie przedsiębiorstwa. Fundacja nie jest przedsiębiorcą, a więc nie może prowadzić przedsiębiorstwa. W takim przypadku analiza nie powinna ograniczać się wyłącznie do samego przeniesienia składników majątkowych. Konieczne jest również uwzględnienie charakteru prowadzonej działalności oraz zasad funkcjonowania fundacji rodzinnej po dokonaniu transakcji. Decyzja o wniesieniu przedsiębiorstwa często wpływa bowiem na model działalności i wymaga oceny znacznie szerszej niż w przypadku pojedynczych aktywów. W praktyce warto przyjąć zasadę, że przed wniesieniem każdego istotnego elementu majątku należy odpowiedzieć na dwa pytania. Po pierwsze, czy istnieją ograniczenia prawne, podatkowe lub organizacyjne ograniczające przeniesienie danego składnika aktywów do fundacji? Po drugie, czy dany składnik będzie efektywnie realizował cele fundacji rodzinnej już po dokonaniu wniesienia? To właśnie ta druga kwestia najczęściej przesądza o tym, czy dana struktura okaże się użytecznym narzędziem zarządzania majątkiem w długim okresie.

Jak wnieść majątek do fundacji rodzinnej?

Samo podjęcie decyzji o przekazaniu aktywów do fundacji rodzinnej jest dopiero początkiem procesu. W praktyce kluczowe znaczenie mają: prawidłowe ustalenie formy wniesienia majątku, odpowiednia dokumentacja oraz właściwe przypisanie poszczególnych składników do osoby wnoszącej mienie w spisie mienia, ustalenie wartości rynkowej oraz podatkowej wnoszonego mienia. To właśnie te elementy mogą mieć znaczenie przy późniejszym funkcjonowaniu fundacji oraz rozliczeniach świadczeń wypłacanych beneficjentom i ich opodatkowaniu.

Fundusz założycielski a późniejsze przekazywanie mienia

Każda fundacja rodzinna musi dysponować funduszem określanym jako fundusz założycielski o wartości nie niższej niż 100.000 zł. Jest to minimalny majątek niezbędny do utworzenia fundacji i jej wpisu do rejestru. W praktyce warto jednak pamiętać, że omawiany fundusz nie jest tożsamy z całym majątkiem fundacji rodzinnej. Stanowi jedynie jego początkową część. Po utworzeniu fundacji jej majątek może być sukcesywnie zwiększany poprzez przekazywanie kolejnych składników majątkowych przez fundatora, członków jego rodziny oraz będzie zwiększany poprzez gromadzenie dochodów osiąganych przez fundację. Fundusz założycielski nie musi być pokryty środkami pieniężnymi. W zależności od potrzeb fundatora mogą go tworzyć również inne składniki jego majątku, w szczególności nieruchomości, udziały w spółkach, akcje spółek niepublicznych, akcje spółek publicznych czy inne prawa majątkowe np. prawa autorskie. Istotne jest natomiast prawidłowe określenie ich wartości rynkowej i podatkowej oraz skuteczne przeniesienie prawa własności ww. aktywów na fundację rodzinną. Z perspektywy planowania sukcesji często bardziej racjonalne okazuje się wyposażenie fundacji już na etapie jej tworzenia w kluczowe aktywa rodzinne niż dokonywanie kolejnych transferów po jej zarejestrowaniu. Tą kwestię zawsze analizujemy w fundatorami na etapie tworzenia fundacji. Każda sytuacja wymaga jednak indywidualnej analizy uwzględniającej strukturę majątku oraz cele fundatora, której w Kancelarii dokonujemy na spotkaniach wraz z udziałem doradcy podatkowego, adwokata i radcy prawnego, którzy zwracają uwagę przyszłego fundatora na kwestie związane z formalnymi i podatkowymi aspektami wniesienia posiadanego majątku do fundacji. Bogdan Chudoba - fundacja rodzinna opodatkowanie

Wycena, dokumenty i spis mienia

Niezależnie od rodzaju składnika aktywów, wniesienie do fundacji majątku powinno zostać poprzedzone kilkoma podstawowymi czynnościami. W pierwszej kolejności należy ustalić, kto jest właścicielem danego aktywa majątkowego oraz czy istnieją ograniczenia dotyczące jego zbycia np. czy dany składnik należy do majątku odrębnego jednego z małżonków, czy do wspólnego. Natomiast w przypadku udziałów w spółkach będą to często postanowienia umowy spółki lub postanowienia dodatkowych porozumień wspólników. Przy nieruchomościach konieczna może być analiza obciążeń ujawnionych w księdze wieczystej. Kolejnym krokiem jest dobór właściwej podstawy prawnej przekazania mienia do fundacji. Sposób wniesienia majątku może różnić się w zależności od rodzaju aktywów oraz etapu funkcjonowania fundacji. W praktyce kancelaryjnej wygląda to tak, że wyposażając fundację np. w udziały w spółce z o.o., przygotowujemy dla Klientów umowę przekazania części udziałów na fundusz założycielski. Pozostała część, ponad kwotę 100.000,00 zł jest przekazywana fundacji rodzinnej w ramach umowy darowizny. Są to bowiem dwa zasadnicze sposoby wniesienia mienia do fundacji rodzinnej. Następnie należy określić wartość przekazywanego mienia. W niektórych przypadkach wystarczająca będzie wartość rynkowa ustalona przez strony, natomiast przy bardziej wartościowych lub nietypowych aktywach zasadne może być sporządzenie profesjonalnej wyceny. Poza wartością rynkową trzeba ustalić wartość podatkową wnoszonego mienia. Jest to wartość wydatków jakie zostały poczynione na nabycie ww. mienia przez osobę wnoszącą to mienie. Po ustaleniu wartości przygotowywane są dokumenty niezbędne do dokonania transferu, w tym wymagane zgody korporacyjne, uchwały lub umowy przenoszące własność. Dopiero po dokonaniu skutecznego przeniesienia aktywo staje się częścią majątku danej fundacji rodzinnej. Ostatnim etapem jest odpowiednie ujęcie składnika majątkowego w dokumentacji fundacji, w tym w spisie mienia i ewidencjach księgowych.

Dlaczego istotne jest ustalenie osoby wnoszącej mienie?

W praktyce fundatorzy często koncentrują się na samym transferze majątku, pomijając znaczenie informacji o tym, kto faktycznie wniósł dany składnik do fundacji. Nie jest to jednak kwestia wyłącznie organizacyjna. Ustalenie osoby wnoszącej mienie oraz proporcji wniesionych aktywów ma znaczenie dla późniejszych rozliczeń związanych ze świadczeniami otrzymywanymi przez beneficjentów. Z tego względu dokumentacja fundacji rodzinnej powinna umożliwiać jednoznaczne odtworzenie historii przekazywanego majątku.

Przykład

Przedsiębiorca będący jedynym fundatorem postanawia wyposażyć fundację rodzinną w środki pieniężne w wysokości 500.000 zł oraz 100% udziałów w spółce z ograniczoną odpowiedzialnością. W takim przypadku konieczne będzie prawidłowe określenie wartości przekazywanych udziałów, analiza postanowień umowy spółki pod kątem ewentualnych ograniczeń zbywalności, przygotowanie dokumentów związanych z przeniesieniem praw udziałowych oraz udokumentowanie przekazania pieniędzy. Po dokonaniu transferów oba składniki powinny zostać odpowiednio wykazane w dokumentacji fundacji oraz przypisane fundatorowi jako osobie wnoszącej mienie. Następuje to w spisie mienia. Z perspektywy praktycznej, samo wniesienie określonego rodzaju aktywa do fundacji rodzinnej rzadko jest najbardziej skomplikowanym elementem całego procesu. Znacznie większe znaczenie ma właściwe przygotowanie dokumentacji i struktury majątkowej w taki sposób, aby późniejsze zarządzanie aktywami oraz wypłaty na rzecz beneficjentów nie generowały niepotrzebnych problemów prawnych i organizacyjnych.

Jakie podatki trzeba sprawdzić przy wniesieniu majątku?

Jednym z najczęstszych pytań pojawiających się przy tworzeniu fundacji rodzinnej jest to, czy przekazanie majątku do fundacji powoduje obowiązek zapłaty podatku. Nie istnieje jednak jedna odpowiedź właściwa dla wszystkich przypadków. Skutki podatkowe zależą przede wszystkim od rodzaju przekazywanego aktywa majątku, sposobu dokonania czynności oraz sytuacji podmiotów uczestniczących w transakcji. W praktyce każdą planowaną czynność trzeba analizować jednocześnie z perspektywy osoby przekazującej majątek oraz samej fundacji rodzinnej. Te dwa poziomy nie zawsze prowadzą do identycznych wniosków podatkowych. fundacja rodzinna podatki

Podatki dochodowe należy oceniać przez pryzmat konkretnej czynności i stron tej czynności

Przy przekazywaniu aktywów do fundacji rodzinnej podstawowe znaczenie ma ustalenie charakteru prawnego danej operacji. Inaczej mogą być oceniane skutki dotyczące wniesienia pieniędzy, inaczej przeniesienia udziałów lub akcji, a jeszcze inaczej przekazania nieruchomości czy przedsiębiorstwa. Szczególnej ostrożności wymagają sytuacje, w których przekazaniu majątku towarzyszą dodatkowe rozliczenia pomiędzy stronami albo przejęcie określonych zobowiązań. W takich przypadkach analiza nie powinna ograniczać się wyłącznie do samego faktu wniesienia aktywa do fundacji, lecz obejmować cały ekonomiczny przebieg transakcji i jego skutki podatkowe. Z praktycznego punktu widzenia warto przyjąć zasadę, że każda czynność dotycząca majątku o istotnej wartości powinna zostać zweryfikowana pod kątem podatków dochodowych oraz podatku VAT jeszcze przed podpisaniem dokumentów przenoszących własność, w uwzględnieniem ewentualnych skutków podatkowych, na wystąpienie których uwagę zwróci doradca podatkowy.

Przeniesienie majątku to nie tylko kwestia PIT lub CIT

Przy planowaniu wniesienia majątku do fundacji rodzinnej często uwaga koncentruje się wyłącznie na podatkach dochodowych. Tymczasem w wielu przypadkach równie istotna może okazać się analiza podatku VAT. Dotyczy to zwłaszcza aktywów wykorzystywanych wcześniej w działalności gospodarczej. W zależności od okoliczności konieczne może być ustalenie, czy dana czynność podlega opodatkowaniu VAT, czy wpływa na wcześniejsze rozliczenia podatkowe oraz czy nie powstaje obowiązek dokonania korekty uprzednio odliczonego podatku naliczonego. Szczególnej uwagi wymagają nieruchomości, wartości niematerialne oraz dobra majątkowe wykorzystywane w przedsiębiorstwie. To właśnie w tych obszarach najczęściej pojawiają się zagadnienia związane z korektami podatku VAT.

Warto zweryfikować również podatek od czynności cywilnoprawnych

W zależności od konstrukcji planowanej transakcji zasadne może być również sprawdzenie skutków na gruncie podatku od czynności cywilnoprawnych. Nie każda operacja skutkuje powstaniem obowiązku podatkowego, jednak przy bardziej złożonych transakcjach dotyczących przekazania majątku analiza PCC nie powinna być pomijana. Dotyczy to zwłaszcza sytuacji, w których wniesienie do majątku fundacji przyjmuje formę czynności wykraczających poza standardowe wyposażenie fundacji w aktywa lub wiąże się z dodatkowymi rozliczeniami pomiędzy uczestnikami transakcji.

Znaczenie przejęcia zobowiązań i obciążeń

W praktyce błędem jest analizowanie wyłącznie wartości samego aktywa. Równie istotne mogą być związane z nim zobowiązania. Jeżeli przedmiotem przekazania jest nieruchomość obciążona hipoteką albo składnik majątkowy finansowany kredytem, konieczne jest zbadanie wpływu tych okoliczności na skutki podatkowe całej operacji. To właśnie przejęcie długu lub innych zobowiązań często staje się elementem, który może zmieniać ocenę podatkową planowanej transakcji. Z tego względu analiza powinna obejmować nie tylko wnoszone aktywo, ale również wszystkie związane z nim prawa i obowiązki.

Podatki to nie wszystkie koszty wniesienia majątku. Zwróć uwagę na koszty.

Nawet jeżeli analiza prowadzi do wniosku, że sama czynność nie powoduje istotnych obciążeń podatkowych, nie oznacza to jeszcze braku kosztów związanych z przekazaniem majątku do fundacji. W zależności od rodzaju aktywa należy uwzględnić również koszty notarialne, opłaty sądowe, wydatki związane z uzyskaniem wymaganych zgód korporacyjnych, prowizje brokerskie, prowizje w biurach maklerskich, prowizje bankowe a niekiedy także koszty profesjonalnej wyceny majątku. Przy nieruchomościach, akcjach, akcjach spółek giełdowych oraz udziałach w spółkach mogą to być kwoty, które warto uwzględnić już na etapie planowania całej operacji wniesienia majątku do fundacji rodzinnej. W praktyce najbardziej bezpieczne podejście polega na przeprowadzeniu odrębnej analizy dla każdego istotnego elementu posiadanego majątku. Nie można bowiem przyjąć, że wniesienie jakiegokolwiek majątku do fundacji rodzinnej zawsze będzie całkowicie neutralne podatkowo. Ostateczny rezultat zależy od rodzaju aktywa, sposobu jego przekazania oraz wszystkich dodatkowych elementów towarzyszących danej transakcji. Ile zarabia zarząd fundacji?

Kto zarządza majątkiem fundacji rodzinnej na poziomie fundacji?

Po wniesieniu aktywów do fundacji rodzinnej fundator przestaje być ich właścicielem. Nie oznacza to jednak, że całkowicie traci wpływ na sposób zarządzania majątkiem. Zakres tego wpływu zależy przede wszystkim od treści statutu oraz przyjętej struktury organów fundacji. Ustawa daje tutaj dużą swobodę. Za bieżące zarządzanie majątkiem fundacji odpowiada zarząd. To on podejmuje decyzje dotyczące wykonywania praw z udziałów i akcji, zawierania umów, inwestowania środków czy realizowania świadczeń na rzecz beneficjentów. W praktyce zasady działania fundacji rodzinnej powinny być skonstruowane w taki sposób, aby zarząd mógł sprawnie podejmować decyzje, ale jednocześnie podlegał odpowiedniej kontroli. Znaczącą rolę może odgrywać sam fundator. Statut może przyznawać mu daleko idące uprawnienia. Dotyczy to zwłaszcza najważniejszych decyzji dotyczących majątku uważanego za rodzinny, takich jak sprzedaż kluczowych aktywów, zmiana strategii inwestycyjnej w ramach przyjętej w fundacji polityki inwestycyjnej czy wymóg uzyskania zgody fundatora przy dokonywaniu transakcji o znacznej wartości. Szczególnej uwagi wymagają czynności dokonywane pomiędzy fundacją a fundatorem, beneficjentami lub podmiotami z nimi powiązanymi. W takich sytuacjach istotne znaczenie mają zasady unikania konfliktów interesów oraz odpowiednie udokumentowanie procesu podejmowania decyzji. Efektywne zarządzanie majątkiem wymaga także planowania płynności finansowej fundacji. Zarząd powinien uwzględniać nie tylko bieżące koszty funkcjonowania, lecz również planowane świadczenia dla beneficjentów, zobowiązania podatkowe oraz potrzeby inwestycyjne. W przeciwnym razie nawet znaczny majątek może nie zapewniać fundacji wystarczającej zdolności do realizowania jej celów. W praktyce równie ważne jak sama decyzja jest jej udokumentowanie. Uchwały organów, analizy ekonomiczne i dokumentacja transakcyjna pozwalają wykazać prawidłowość zarządzania majątkiem oraz ułatwiają późniejszą kontrolę działania fundacji. Będzie to miało znaczenie zwłaszcza przy audycie.

Co warto uregulować w statucie, oprócz zasad wypłaty świadczeń na rzecz beneficjentów?

W przypadku fundacji rodzinnej statut pełni znacznie szerszą funkcję niż akt założycielski będący dokumentem powołującym ją do istnienia. To właśnie postanowienia statutu decydują o sposobie zarządzania majątkiem, zakresie kontroli poszczególnych organów oraz bezpieczeństwie kluczowych aktywów rodzinnych. Z tego względu warto szczegółowo określić, które transakcje mogą być podejmowane samodzielnie przez zarząd, a które wymagają dodatkowej zgody fundatora, rady nadzorczej lub zgromadzenia beneficjentów. Istotne znaczenie mają również zasady inwestowania wolnych środków, reguły zawierania transakcji z podmiotami powiązanymi oraz mechanizmy raportowania i kontroli działalności zarządu. W praktyce szczególne znaczenie mają decyzje dotyczące najcenniejszych elementów majątku fundacji. To znaczy: sprzedaż nieruchomości, zbycie udziałów w spółce rodzinnej, zaciągnięcie znaczących zobowiązań czy udzielenie finansowania podmiotom z nią powiązanym to czynności, które często warto objąć dodatkowymi zabezpieczeniami i procedurami akceptacji przez zgromadzenie beneficjentów. Pozwala to uniknąć sytuacji, w której jedna osoba uzyskuje możliwość samodzielnego podejmowania decyzji mogących istotnie wpływać na wartość majątku fundacji. W ramach kancelarii sugerujemy przyszłym fundatorom stworzenie w statucie katalogu czynności, których podjęcie obwarowane jest koniecznością uzyskania zgody zgromadzenia beneficjentów fundacji oraz podzielenie aktywów na aktywa płynne oraz aktywa niepłynne. Dobrze przygotowany statut powinien również odpowiadać na pytanie, jak fundacja ma funkcjonować po śmierci fundatora. To właśnie wtedy ujawniają się słabości ogólnikowych regulacji w statucie. Im precyzyjniej określone są kompetencje organów, zasady podejmowania decyzji oraz mechanizmy rozwiązywania sporów, tym większa szansa na zachowanie stabilności zarządzania majątkiem i realizację długoterminowych celów sukcesyjnych. W praktyce dobrze przygotowany statut pozwala ograniczyć ryzyko sporów między beneficjentami, zapewnia przejrzystość procesu decyzyjnego i ułatwia zarządzanie majątkiem także po odejściu fundatora. To właśnie na etapie konstruowania statutu warto określić reguły, które będą obowiązywały fundację przez kolejne lata funkcjonowania.

Jak fundacja rodzinna może wykorzystywać i pomnażać majątek? Kwestia opodatkowania fundacji rodzinnej i jej działań

Samo zgromadzenie aktywów w fundacji rodzinnej nie oznacza jeszcze efektywnego zarządzania majątkiem. Kluczowe znaczenie ma sposób wykorzystania aktywów, przy czym fundacja może prowadzić działalność wyłącznie w granicach określonych przez ustawę. W praktyce najczęściej majątek fundacji generuje przychody z najmu lub dzierżawy nieruchomości oraz z dywidendy lub zbycia akcji, udziałów. Fundacja powinna uczestniczyć w spółkach handlowych, otrzymywać dywidendy, przystępować do funduszy inwestycyjnych oraz inwestować w papiery wartościowe w tym akcje spółek publicznych. Istotnym narzędziem zarządzania majątkiem jest także udzielanie pożyczek. Fundacja może udzielać pożyczek beneficjentom oraz spółkom osobowym i spółkom kapitałowym, w których posiada udziały, akcje lub uczestniczy jako wspólnik. Takie finansowanie powinno jednak odpowiadać warunkom rynkowym i wpisywać się w cele funkcjonowania fundacji rodzinnej. Udzielanie pożyczek spółkom kapitałowym powinno być szczególnie dokładnie omówione z doradcą podatkowym, chociażby w kontekście cen transferowych i uzyskania ochrony w ramach safe harbour oraz ustalenia charakteru czynności podjętych w celu dokonywania płatności związanych z zawartymi umowami pomiędzy podmiotami powiązanymi. Granice aktywności fundacji wyznacza ustawowy katalog dozwolonej działalności wynikający z ustawy. Wyjście poza ten zakres może prowadzić do niekorzystnych konsekwencji podatkowych, dlatego planowane inwestycje warto każdorazowo weryfikować pod kątem zgodności z przepisami. Dobrze obrazuje to przykład fundacji posiadającej nieruchomość przeznaczoną na wynajem oraz udziały w spółce z o.o.. W pierwszym przypadku źródłem przychodów będzie czynsz płacony przez najemców. W drugim fundacja będzie czerpać korzyści przede wszystkim z dywidend lub wzrostu wartości udziałów. Oba aktywa mogą służyć pomnażaniu majątku, jednak opierają się na całkowicie odmiennych modelach gospodarowania. Jednak o ile w przypadku spółek warto jest oddzielać od siebie przedsięwzięcia o odmiennym charakterze o tyle w wypadku fundacji rodzinnej warto je połączyć. Fundacja rodzinna ma być metodą na zarządzanie całością majątku fundatora. Nie tworzymy wielu fundacji rodzinnych dla odmiennych gałęzi biznesu. Kto jest w zarządzie fundacji?

Czy fundacja rodzinna może sprzedać nieruchomość, udziały lub inne aktywa?

Co do zasady fundacja rodzinna może zbywać składniki swojego majątku. W praktyce znaczenie ma jednak nie tylko sam fakt sprzedaży, ale również okoliczności, w jakich fundacja nabyła dane aktywo oraz charakter prowadzonej działalności.

Sprzedaż nieruchomości i pozostałych elementów majątku a obowiązki podatkowe

Ustawa pozwala fundacji rodzinnej na zbywanie mienia, o ile nie zostało ono nabyte wyłącznie w celu dalszej odsprzedaży. Oceniając dopuszczalność transakcji, należy więc uwzględnić cel nabycia składnika majątkowego, sposób jego wykorzystywania oraz dokumentację potwierdzającą założenia inwestycyjne fundacji. W praktyce czym innym jest sprzedaż nieruchomości utrzymywanej przez kilka lat w majątku fundacji, a czym innym regularne nabywanie kolejnych nieruchomości wyłącznie z zamiarem szybkiej odsprzedaży. W pierwszym przypadku mamy do czynienia ze zmianą struktury majątkowej fundacji, w drugim mogą pojawić się wątpliwości dotyczące charakteru prowadzonej działalności i zakwestionowanie podjętych czynności przez organy podatkowe ponieważ mogą one wykraczać poza dozwoloną działalność fundacji rodzinnej. W przypadku takiej fundacji, która działalność gospodarczą można określić jako służącą do optymalizacji podatkowej, ryzyko kontroli jest właściwie obligatoryjne do uwzględnienia.

Sprzedaż udziałów, akcji i papierów wartościowych

Powyższe ograniczenie nie obejmuje udziałów, akcji oraz innych papierów wartościowych wskazanych w ustawie. Fundacja rodzinna może więc nabywać i zbywać tego rodzaju aktywa w ramach dopuszczalnej działalności. Nie oznacza to jednak, że każda transakcja będzie neutralna podatkowo. Dopuszczalność sprzedaży należy odróżnić od jej skutków na gruncie przepisów podatkowych, które wymagają odrębnej analizy. Warto również przeanalizować planowane transakcje jeszcze przed wniesieniem aktywów do fundacji. Jeżeli fundator już na etapie tworzenia struktury zakłada szybkie zbycie nieruchomości lub udziałów, może to wpływać na sposób zaplanowania całej operacji. To właśnie dlatego dogłębna analiza dokonana z udziałem doradcy podatkowego jest kluczowa – na co zwracamy uwagę naszym Klientom.

Dwa praktyczne przykłady

Fundacja rodzinna posiada nieruchomość biurową wynajmowaną od kilku lat. Zarząd decyduje o sprzedaży budynku i przeznaczeniu środków na zakup innego aktywa o podobnym charakterze. W takim przypadku warto przeanalizować historię wykorzystania nieruchomości, przyczyny sprzedaży oraz sposób udokumentowania decyzji inwestycyjnej, tak aby czynność nie została zakwalifikowana jako objęta podatkiem w stawce sankcyjnej w wysokości 25%. Fundator wnosi do fundacji udziały w spółce, dla których równocześnie prowadzone są zaawansowane negocjacje sprzedażowe. Przed dokonaniem transakcji należy ocenić nie tylko jej skutki podatkowe, lecz także znaczenie okoliczności towarzyszących wniesieniu udziałów do fundacji i planowanemu zbyciu w krótkim czasie. Tu również wymagana jest zwiększona skrupulatność i szczegółowość – rekomendujemy przyjęcie takich zapisów w statucie, które środki z takiej sprzedaży udziałów pozostawią w fundacji z koniecznością ich dalszego inwestowania, a nie przeznaczania na wypłaty świadczeń na rzecz beneficjentów fundacji. Wynika to z ryzyka zastosowania przez organy podatkowe tzw. klauzuli GAAR.

Jak opodatkowane są dochody i wypłaty z majątku fundacji?

Opodatkowanie fundacji rodzinnej zależy przede wszystkim od rodzaju osiąganego przychodu oraz sposobu wykorzystania zgromadzonego majątku. Inne zasady dotyczą bieżącego zarządzania aktywami, a inne wypłat realizowanych na rzecz beneficjentów.

ZdarzenieNajważniejsze zasady
Przychody z dozwolonej działalności gospodarczej fundacji rodzinnejCo do zasady korzystają ze zwolnienia z podatku dochodowego od osób prawnych, o ile mieszczą się w ustawowym katalogu działalności fundacji rodzinnej, w rozumieniu art. 5 ustawy o fundacji rodzinnej (np. ust 1 pkt 8 – gospodarka leśna).
Działalność wykraczająca poza ustawowy katalogNiedozwolona działalność fundacji podlega stawce sankcyjnej 25% podatku CIT.
Świadczenia dla beneficjentówCo do zasady, fundacja płaci 15% podatku od osób prawnych CIT od świadczenia. Niezależnie od tego należy ocenić skutki podatkowe po stronie beneficjenta. Beneficjenci z grupy zero nie płacą PIT od świadczeń, a wypłaty dla dalszej (I i II grupy podatkowej) rodziny są opodatkowane 10% PIT lub 15% w zależności od pokrewieństwa. Osoby niespokrewnione płacą 15% PIT od wypłat.
Ukryte zyskiOkreślone świadczenia realizowane na rzecz fundatora, beneficjentów lub podmiotów powiązanych mogą zostać uznane za ukryte zyski i podlegać odrębnym zasadom opodatkowania.
Najem na rzecz podmiotów powiązanychWymaga dodatkowej analizy pod kątem warunków korzystania ze zwolnienia podatkowego.
Posiadanie i obrót nieruchomościamiPoza podatkiem dochodowym należy uwzględnić również zagadnienia związane z VAT, podatkiem od nieruchomości oraz podatkiem od przychodów z budynków, jeżeli znajduje zastosowanie.

Opodatkowanie osób fizycznych – nie tylko PIT, ale również podatek od spadków i darowizn i związek z podatkiem dochodowym od osób prawnych (podatkiem CIT)

W praktyce, gdy mówimy o opodatkowaniu fundacji rodzinnej, największe znaczenie mają świadczenia wypłacane beneficjentom. W takim przypadku należy odrębnie ocenić opodatkowanie fundacji rodzinnej oraz sytuację samego beneficjenta. Na poziomie fundacji zasadniczo zastosowanie znajduje 15% stawka podatku dochodowego od osób prawnych, natomiast po stronie osoby otrzymującej świadczenie znaczenie ma stopień pokrewieństwa z fundatorem oraz proporcje mienia wniesionego do fundacji przez poszczególnych fundatorów. Dla osób z zerowej grupy podatkowej działa zwolnienie z podatku dochodowego od osób fizycznych (świadczenie otrzymane przez najbliższą rodzinę fundatora jest zwolnione z podatku PIT), dla dalszej rodziny stawki podatku wynoszą odpowiednio 10 i 15% (np. małżonkowie rodzeństwa fundatora). Osoby niespokrewnione z fundatorem płacą stawkę 15%. Z tego względu nie można automatycznie zakładać, że każda wypłata na rzecz członka najbliższej rodziny będzie w całości zwolniona z opodatkowania. Analizy wymaga zarówno status beneficjenta, jak i struktura majątkowa konkretnej fundacji rodzinnej wynikająca z aktualnego spisu mienia. Warto dodać, że osoba prawna jaką jest fundacja rodzinna jest podatnikiem podatku dochodowego od osób prawnych (CIT), jednak co do zasady korzysta z podmiotowego zwolnienia z tego podatku na mocy art. 6 ust. 1 pkt 25 ustawy o podatku. Nawet gdy fundacja nie wypłaca świadczeń, musi prowadzić ewidencję oraz księgowość pomimo zwolnienia podmiotowego z CIT. Zwracam uwagę na krytyczne przepisy ustawy o fundacji rodzinnej – fundacja rodzinna w organizacji traci prawo do zwolnienia z CIT, jeśli nie zostanie zgłoszona do Rejestru w ciągu sześciu miesięcy od powstania lub gdy sąd prawomocnie odmówi jej wpisu. Przy planowaniu większych wypłat, sprzedaży aktywów lub transakcji z podmiotami, które są powiązanymi z fundacją warto każdorazowo ocenić skutki podatkowe konkretnego zdarzenia, a nie opierać się wyłącznie na ogólnych zasadach opodatkowania fundacji rodzinnych. Inaczej będzie przebiegać opodatkowanie w momencie wypłaty świadczeń dla małżonków rodzeństwa fundatora, rodzeństwa rodziców fundatora, rodzeństwa małżonków będących fundatorami, inaczej dla synów czy córek fundatora lub zstępnych rodzeństwa fundatora. Kwestia grupy podatkowej jest kluczowa przy wymiarze podatku PIT. Przy dokonywaniu świadczeń mieć na uwadze należy, iż beneficjenci fundacji rodzinnej są zwolnieni z podatku od spadków i darowizn przy otrzymaniu mienia od fundacji. Fundacja może jednak przekazać środki na rzecz osób trzecich, które nie są jej beneficjentami. W przypadku osób trzecich, zwolnienie z opodatkowania podatkiem od spadków i darowizn nie przysługuje. Szczególnie atrakcyjnym dla przyszłych fundatorów – przedsiębiorców jest ustalenie, że fundacja rodzinna nie jest obciążona składką zdrowotną ani daniną solidarnościową, co jest szczególnie korzystne dla najzamożniejszych. Ta szczególna ulga w ramach opodatkowania fundacji rodzinnej często jest pomijana, a stanowi istotną okoliczność przemawiającą za prowadzeniem działalności gospodarczej w ramach fundacji. Czy z prowadzenia fundacji się zarabia?

Czy można wycofać majątek z fundacji rodzinnej?

Przekazanie majątku do fundacji rodzinnej oznacza przeniesienie go na odrębną osobę prawną. Z tego względu fundator nie może po prostu „odebrać” aktywów, które wcześniej wniósł do fundacji. Każde przekazanie majątku z fundacji musi mieć podstawę prawną i odbywać się na zasadach wynikających z ustawy oraz statutu. W praktyce należy odróżnić kilka różnych sytuacji. Czym innym jest spełnienie świadczenia na rzecz fundatora lub beneficjenta, czym innym sprzedaż składnika majątkowego fundatorowi na warunkach rynkowych, a jeszcze czym innym wydanie majątku w związku z rozwiązaniem fundacji. Kluczowe znaczenie ma treść statutu fundacji rodzinnej. To on określa między innymi zasady przyznawania świadczeń, krąg uprawnionych osób oraz kompetencje organów podejmujących decyzje majątkowe. Przed planowanym transferem zawsze warto zweryfikować, czy znajduje on podstawę w dokumentach fundacji i odpowiada przyjętym zasadom jej funkcjonowania. Odrębnym zagadnieniem jest likwidacja fundacji rodzinnej i mienie polikwidacyjne. W takim przypadku pozostały majątek jest rozdysponowywany zgodnie ze statutem i przepisami ustawy. Wydanie mienia na tym etapie podlega jednak odrębnym regułom niż bieżące świadczenia realizowane w trakcie funkcjonowania fundacji. Szczegółowo kwestie świadczeń na rzecz beneficjentów oraz zasad likwidacji fundacji rodzinnej omawiamy w odrębnych publikacjach, które znajdziesz tutaj oraz tutaj. Dla oceny konkretnej sytuacji kluczowe jest ustalenie, na jakiej podstawie prawnej majątek miałby opuścić fundację oraz jaki cel ma realizować planowana czynność.

Planowane zmiany w opodatkowaniu fundacji rodzinnej

Stan na dzień: 23 października 2026 r.

Warto śledzić prace nad projektem UD447, którego celem jest zmiana zasad opodatkowania fundacji rodzinnych. Projekt przewiduje między innymi podwyższenie stawki podatku dochodowego od osób prawnych, określonej w art. 24q ustawy o CIT z 15% do 19%, ograniczenie preferencji podatkowych przy sprzedaży niektórych aktywów wniesionych do fundacji oraz zmiany dotyczące najmu krótkoterminowego. Projektowane rozwiązania mają również przeciwdziałać przypadkom wnoszenia majątku do fundacji wyłącznie w celu jego szybkiego zbycia z wykorzystaniem preferencyjnych zasad opodatkowania. Należy podkreślić, że są to obecnie rozwiązania projektowane, które mogą ulec zmianie w toku dalszych prac legislacyjnych. Przed podjęciem decyzji dotyczących sprzedaży majątku, planowanych wypłat lub nowych inwestycji warto zweryfikować aktualny stan procesu legislacyjnego.

Doradztwo podatkowe online, porady podatkowe

Sprawdź naszą platformę doradztwa prawnego oraz doradztwa podatkowego Online

Podsumowanie

Fundacja rodzinna może być skutecznym narzędziem gromadzenia, ochrony i sukcesyjnego przekazywania majątku, jednak samo wniesienie aktywów jest dopiero początkiem procesu. Równie istotne są późniejsze decyzje dotyczące zarządzania nieruchomościami, udziałami, pieniędzmi czy inwestycjami, a także prawidłowe uregulowanie zasad funkcjonowania fundacji w statucie. W praktyce najwięcej problemów pojawia się nie na etapie założenia fundacji, lecz przy konkretnych czynnościach dotyczących majątku. Przenoszenie aktywów, sprzedaż nieruchomości lub udziałów, wypłaty dla beneficjentów, udzielanie pożyczek czy planowanie inwestycji mogą wywoływać skutki korporacyjne, cywilnoprawne i podatkowe, które warto przeanalizować jeszcze przed podjęciem decyzji. Dlatego też, planowanie sposobu wniesienia i rodzaju majątku do fundacji rodzinnej powinno odbywać się przy wsparciu zarówno prawnika (radca prawny, adwokat), jak i doradcy podatkowego. Połączenie analizy prawnej z oceną konsekwencji podatkowych pozwala uniknąć błędów, właściwie przygotować dokumentację oraz dostosować strukturę fundacji do celów sukcesyjnych, rodzinnych i biznesowych fundatora. Dzięki temu fundacja rodzinna może stać się nie tylko narzędziem sukcesji, ale również efektywnego zarządzania majątkiem w perspektywie wielu lat.

FAQ – Fundacja rodzinna opodatkowanie

Czy majątek do fundacji rodzinnej może przekazać osoba, która nie jest fundatorem?

Tak. Majątek danej fundacji rodzinnej może być powiększany również przez osoby inne niż fundator. W praktyce znaczenie ma jednak prawidłowe udokumentowanie, kto wniósł określone składniki majątkowe i w jakiej wartości rynkowej oraz podatkowej. Informacje te mogą mieć znaczenie przy późniejszych rozliczeniach podatkowych związanych ze świadczeniami na rzecz beneficjentów. Najlepiej, gdy majątek wnoszą osoby z tzw. zerowej grupy podatkowej dla fundatora.

Czy do fundacji rodzinnej można wnieść nieruchomość obciążoną hipoteką?

Co do zasady jest to możliwe, jednak wymaga wcześniejszej analizy stanu prawnego nieruchomości oraz związanych z nią zobowiązań. Szczególną uwagę należy zwrócić na treść umowy kredytowej i postanowienia banku dotyczące przeniesienia własności nieruchomości. Sama hipoteka i zobowiązanie kredytowe powinny być oceniane odrębnie.

Czy fundator może nadal mieszkać w domu przekazanym fundacji?

Tak, jednak korzystanie z nieruchomości powinno mieć odpowiednią podstawę prawną. W zależności od przyjętego modelu może wynikać ze statusu beneficjenta albo z odrębnego stosunku prawnego łączącego fundatora z fundacją. Przed przyjęciem konkretnego rozwiązania warto przeanalizować również jego skutki podatkowe.

Czy fundacja rodzinna może kupować nowe aktywa z uzyskiwanych przychodów?

Tak. Fundacja rodzinna może reinwestować osiągane przychody i zyski kapitałowe i nabywać nowe składniki majątkowe. Podejmowane działania powinny jednak odpowiadać celom fundacji oraz mieścić się w granicach dozwolonej działalności określonej w ustawie. Kluczowe jest podejmowanie takich działań, które będą korzystać ze zwolnienia podatkowego z podatku dochodowego od osób prawnych.

Czy wniesienie do fundacji majątku chroni go przed wszystkimi wierzycielami?

Nie. Fundacja rodzinna może zwiększać poziom ochrony składników majątku ważnych z perspektywy rodzinnej, jednak nie oznacza to całkowitej nietykalności aktywów. Zakres ochrony zależy od okoliczności konkretnej sprawy, momentu dokonywania czynności oraz rodzaju istniejących zobowiązań. Nie można zatem zakładać, że samo wniesienie wartościowych składników majątku do fundacji automatycznie eliminuje wszelkie ryzyka związane z wierzycielami.

Jak przygotować wniesienie lub sprzedaż majątku?

Przed przekazaniem aktywów do fundacji rodzinnej lub planowaną sprzedażą warto uporządkować przede wszystkim listę posiadanych składników majątku i związanych z nimi obciążeń. Równie istotne jest określenie celów sukcesyjnych i inwestycyjnych, które fundacja ma realizować w długim okresie.

Dobrą praktyką jest także wcześniejsze przeanalizowanie planowanych transakcji, zasad wypłaty świadczeń dla beneficjentów oraz kompletności dokumentacji korporacyjnej, księgowej i podatkowej oraz zasad opodatkowania wnoszonego mienia i skutków podatkowych jego wniesienia do fundacji (PIT, CIT, VAT, PCC), a także jego przeznaczenia. To właśnie na tym etapie najłatwiej zidentyfikować ryzyka, które mogą ujawnić się dopiero po wniesieniu majątku lub jego późniejszym zbyciu.

Fundacja rodzinna może być skutecznym narzędziem zarządzania majątkiem rodzinnym, jednak jej efektywność zależy przede wszystkim od właściwego zaplanowania struktury majątkowej i zasad podejmowania decyzji już na początku całego procesu.

Rate this post
Klauzula GAAR a fundacja rodzinna – kiedy dozwolone działania mogą zostać zakwestionowane przez Szefa Krajowej Administracji Skarbowej? Poprzedni