Likwidacja fundacji rodzinnej – Co powinieneś wiedzieć o likwidacji fundacji rodzinnej?

Fundacja rodzinna z założenia jest powoływana jako trwała struktura do ochrony majątku i zabezpieczenia sukcesji na wiele pokoleń. Tworząc ją, fundator rzadko zakłada scenariusz jej rozwiązania. Jednak w praktyce mogą wystąpić okoliczności – zarówno te przewidziane w statucie, jak i wynikające z przepisów ustawy – które wymuszą zakończenie jej bytu prawnego. Likwidacja fundacji rodzinnej to sformalizowany, wieloetapowy proces, który niesie ze sobą istotne skutki prawne i podatkowe.

Kiedy fundacja musi ulec rozwiązaniu? Jak krok po kroku wygląda procedura likwidacyjna, ile trwa i w jaki sposób opodatkowane jest wydanie majątku beneficjentom? Wyjaśniamy najważniejsze aspekty likwidacji fundacji rodzinnej.

Czym jest fundacja rodzinna i kiedy może zostać zlikwidowana?

Fundacja rodzinna jest osobą prawną, której utworzenie zazwyczaj związane jest z planem fundatora, dotyczącym przeprowadzenia sukcesji rodzinnego majątku inwestycyjnego, sukcesji biznesu, ochrony majątku przed rozdrobnieniem i ewentualnymi konfliktami, dotyczącymi jego podziału pomiędzy spadkobierców.

Najczęstszym motywem fundatora przy tworzeniu fundacji rodzinnej jest stworzenie formalnej struktury prawnej, organizacji prawnej dla sprawnego zarządzania rodzinnym majątkiem inwestycyjnym. A zatem celem utworzenia fundacji rodzinnej najczęściej jest uporządkowanie majątku fundatora, zgromadzenie tego majątku w jednym podmiocie i wprowadzenie jasnych i niepodważalnych zasad zarządzania tym majątkiem za życia fundatora, po jego śmierci i w kolejnych pokoleniach.

Fundacja rodzinna może również stanowić narzędzie, które można wykorzystać w optymalizacji podatkowej gdyż wprowadza bardzo korzystne zwolnienia podatkowe dla dochodów wypracowanych przez fundację, dochodów z majątku fundacji, co wzmacnia opłacalność tworzenia fundacji rodzinnej, a tym samym pozwala na szybsze osiągnięcie celu dla którego fundacja została powołana. Cel fundacji to zgromadzenie majątku i jego sukcesywne powiększanie aby zapewnić w przyszłości świadczenia dla beneficjentów. Wraz z przekazaniem fundacji środków finansowych i majątku może nastąpić także ustanowienie przez fundatora celu szczegółowego fundacji, o którym mowa w art. 26 ust. 2 pkt 3) ustawy o fundacji rodzinnej.

Tworząc fundację rodzinną i dokonując wprowadzenia środków finansowych oraz rodzinnego majątku inwestycyjnego zazwyczaj nie planuje się podejmować decyzji o likwidacji fundacji, nie planuje się przeprowadzać jej likwidacji, nie rozważa się przebiegu postępowania likwidacyjnego, nie analizuje się procedury likwidacyjnej oraz udziału organów fundacji w jej likwidacji.

Jednak w pewnych wypadkach, konieczne może okazać się rozwiązanie fundacji rodzinnej. Okoliczności uzasadniające rozwiązanie fundacji i tym samym otwarcie procedury likwidacyjnej mogą zostać określone w statucie fundacji, jak również szereg przyczyn jej rozwiązania wynika wprost z przepisów Ustawy o fundacji rodzinnej, w szczególności jest o tym mowa w art. 85 i kolejnych ww. ustawy. Niezależnie jednak od przyczyny rozwiązania fundacji aby ją zlikwidować czyli wykreślić z rejestrów sądowych konieczne będzie przeprowadzenie likwidacji fundacji rodzinnej.

Tworząc fundację rodzinną kwestia likwidacji fundacji jest tematem, który jest omawiany przez nas podczas spotkań i wideokonferencji z fundatorami, a z racji pojawiania się wielu pytań w tym obszarze ważne jest wyjaśnienie pewnych zagadnień i konsekwencji, zwłaszcza podatkowych.

W jakich przypadkach może nastąpić likwidacja fundacji rodzinnej? Kiedy fundacja podlega likwidacji?

Do likwidacji fundacji rodzinnej dochodzi w przypadku zaistnienia jednej z przyczyn jej rozwiązania. Likwidacja fundacji może nastąpić w następujących ustawowych przyczyn:

1. zajście okoliczności wskazanych w statucie, tj. gdy na przykład upłynął okres na jaki fundacja została powołana.
   Fundator tworząc statut fundacji może od początku wprowadzić rozwiązania, które umożliwią w przyszłości otwarcie, rozpoczęcie likwidacji fundacji rodzinnej i przeprowadzenie całego procesu likwidacji fundacji, a następnie wykreślenie jej na mocy postanowienia sądu rejestrowego. Decyzja w tym zakresie zależy od fundatora i jego wizji czasu trwania fundacji rodzinnej. Statut fundacji może na przykład wskazywać, że do rozwiązania fundacji dochodzi w przypadku podjęcia decyzji przez fundatora lub też wszystkich beneficjentów. Statut może też przewidywać, że fundacja zostanie powołana na ściśle określony czas i proces jej likwidacji rozpocznie się automatycznie, a uchwała o likwidacji fundacji nie będzie konieczna.
   Jeżeli natomiast statut nie stanowi o okolicznościach otwarcia likwidacji fundacji rodzinnej to ta przesłanka likwidacji fundacji zostanie wyłączona. Zawsze natomiast można zmienić statut. Wówczas może dojść do decyzji o likwidacji w sposób wskazany w statucie, po wprowadzeniu odpowiednich zmian.
2. w razie osiągnięcia celu, zrealizowanie celu fundacji rodzinnej lub też brak możliwości w osiągnięcie celu, dla którego fundacja została powołana lub jeżeli jego realizacja wiąże się z nadmiernymi trudnościami, a usunięcie przeszkód nie może nastąpić bez konieczności poniesienia niewspółmiernie wysokich kosztów. Wydaje się, że spełnieniem tej przesłanki będzie sytuacja, która wystąpi w razie wyczerpania środków finansowych i majątku fundacji w toku jej działalności.
3. zarządzanie fundacją w sposób oczywiście sprzeczny z jej celem lub interesami beneficjentów;
4. brak celowości w kontynuowaniu działalności fundacji rodzinnej z innych ważnych powodów;
5. zakończenie postępowania upadłościowego fundacji rodzinnej prowadzącej działalność gospodarczą;
6. brak zgłoszenia fundacji rodzinnej do rejestru fundacji rodzinnych w terminie sześciu miesięcy od dnia powstania fundacji;
7. prawomocność postanowienia o odmowie zarejestrowania fundacji rodzinnej w rejestrze fundacji rodzinnych.

Kiedy zaistnieje choćby jedna ze wskazanych powyżej okoliczności fundacja rodzinna lub – w przypadkach opisanych w pkt 6 oraz 7 powyżej – fundacja rodzinna w organizacji podlega likwidacji. Wszystkie z wskazanych powyżej przyczyn rozwiązania fundacji rodzinnej, wymagają inicjatywy po stronie fundacji – w zależności od okoliczności – jej zarządu, zgromadzenia beneficjentów lub jej fundatora.

Warto jednak zaznaczyć, że sąd rejestrowy może także podjąć z urzędu decyzję o rozwiązaniu fundacji rodzinnej bez przeprowadzania postępowania likwidacyjnego. Do takiej sytuacji dojdzie m.in. w przypadku gdy oddalono wniosek o ogłoszenie upadłości, bądź gdy mimo wezwań sądu rejestrowego nie złożono rocznych sprawozdań finansowych.

Kto podejmuje decyzję o rozwiązaniu i likwidacji fundacji rodzinnej?

Decyzja w zakresie rozwiązania fundacji rodzinnej zależy przede wszystkim od tego jaka jest przyczyna jej rozwiązania i rozpoczęcia postępowania likwidacyjnego.

Decyzja taka może leżeć po stronie zgromadzenia beneficjentów, zarządu fundacji rodzinnej, jej fundatora lub sądu rejestrowego bądź upadłościowego. Wszystko zależało będzie od tego, z jakiej przyczyny dochodzi do podjęcia decyzji o likwidacji fundacji rodzinnej.

Przykładowo, decyzja w przedmiocie rozwiązania fundacji należała będzie do zarządu w przypadku gdy zaszła jedna z okoliczności wskazanych w statucie fundacji. Jeżeli statut nie przewiduje takich okoliczności to należy najpierw dokonać zmiany statutu w sposób z nim przewidziany, na przykład na podstawie podjęcia uchwały przez zgromadzenie beneficjentów. Przepisy wprost wskazują, że jedną z takich przyczyn będzie upływ czasu na jaki została powołana do życia fundacja, co powinno wynikać ze statutu fundacji.

Z naszej praktyki wynika jednak, że bardzo rzadko wprowadza się do statutu fundacji tego rodzaju zapisy. Zamiarem bowiem fundatorów jest stworzenie trwałego wehikułu inwestycyjnego, wykorzystanie jego trwałości i wzmocnienie potencjałem intelektualnym i doświadczeniem biznesowym członków rodziny. Dlatego też sporadycznie do statutów fundacji nie wprowadza się zapisy umożliwiające ułatwioną likwidacji fundacji rodzinnej np. bez wymogu podjęcia uchwały przez zgromadzenie beneficjentów aby rozpocząć proces likwidacji fundacji.

Z kolei, w przypadku gdy kontynuowanie działalności fundacji jest niecelowe, podjęcie decyzji o rozwiązaniu fundacji rodzinnej następuje na podstawie jednomyślnej uchwały zgromadzenia beneficjentów. Uchwała w takim wypadku rozpoczyna proces likwidacji fundacji.

Każdorazowo, w przypadku gdy następuje jedna z przyczyn rozwiązania fundacji lub fundacji rodzinnej w organizacji (a więc przed jej wpisem do rejestru) należy dokładnie zweryfikować aktualne brzmienie statutu oraz przepisów Ustawy o fundacji rodzinnej, tak aby decyzja została podjęta przez odpowiedni organ fundacji, a cały proces związany z jej likwidacją przebiegł bez zbędnych zakłóceń.

Krok po kroku: jak wygląda procedura likwidacyjna fundacji rodzinnej?

Do ustania bytu prawnego fundacji rodzinnej nie dochodzi z dnia na dzień. Przeciwnie, konieczne jest przeprowadzenie procedury likwidacyjnej, którą rozpoczyna podjęcie decyzji o otwarciu likwidacji – w zależności od okoliczności najczęściej przez zarząd lub zgromadzenie beneficjentów fundacji rodzinnej (np. uchwała o likwidacji fundacji), ewentualnie przez fundatora.

Należy pamiętać, że pomimo, iż fundacja rodzinna prowadzi działalność gospodarczą nie podlega wpisowi do Krajowego Rejestru Sądowego (KRS), a wpisu otwarcia likwidacji nie dokonuje się za pośrednictwem Portalu Rejestrów Sądowych, a więc do KRS. Obecnie w Ministerstwie Sprawiedliwości trwają prace nad wprowadzeniem elektronizacji rejestru fundacji lecz na razie zmian w rejestrze fundacji a tym samym i informacji o wszczęciu postępowania likwidacyjnego fundacji lub fundacji w organizacji jak i o zakończeniu likwidacji nie zgłasza się za pośrednictwem portalu rejestrów sądowych.

Otwarcie likwidacji i wybór likwidatora

Zgodnie z przepisami Ustawy o fundacji rodzinnej, do otwarcia likwidacji dochodzi z dniem uprawomocnienia się orzeczenia sądu rejestrowego albo podjęcia uchwały o likwidacji przez zarząd lub zgromadzenie beneficjentów fundacji, a zatem konieczne jest złożenie odpowiedniego wniosku. Od tego dnia fundacja rodzinna posługuje się swoją dotychczasową nazwą, z dodatkiem oznaczenia „w likwidacji”. Jest to wniosek o wpis otwarcia likwidacji. Na tym etapie nie składa się jeszcze wniosku o wykreślenie fundacji z rejestru, co następuje po zakończeniu likwidacji.

Nieodzownym elementem związanym z otwarciem procesu likwidacji fundacji rodzinnej jest ustanowienie likwidatora fundacji rodzinnej. Likwidatorem takim można zostać na dwa sposoby. Przede wszystkim zostają nim dotychczasowi członkowie zarządu fundacji. Przepisy wskazują także, że likwidator może zostać także wyznaczony przez sąd rejestrowy. Konieczne jest w tym zakresie złożenie wniosku do sądu o wpis likwidatorów.

Likwidatorzy fundacji rodzinnej mają podobne uprawnienia jakie posiada zarząd fundacji rodzinnej. Są oni uprawnieni do reprezentacji fundacji oraz prowadzenia jej spraw. Poza tym, spoczywa na nich niezwykle istotna funkcja, a mianowicie w zakresie ich kompetencji leży przeprowadzenie czynności likwidacyjnych, a zatem zakończenie bieżących interesów, ściągnięcie wierzytelności i wypełnienie zobowiązań fundacji czyli poprowadzenie całego procesu likwidacji fundacji rodzinnej.

Sposób reprezentacji fundacji rodzinnej przez likwidatorów może zostać określony w statucie fundacji rodzinnej, uchwale zgromadzenia beneficjentów lub orzeczeniu sądu. Co więcej, niezależnie od tego w jaki sposób doszło do określenia sposobu reprezentacji fundacji, sposób taki może zostać zawsze zmieniony przez sąd rejestrowy.

Co wchodzi w zakres czynności likwidacyjnych?

Określona w przepisach definicja czynności likwidacyjnych ma charakter otwarty. W ich zakresie zawierały się będą zatem wszelkie czynności zmierzające do zakończenia bieżących interesów, wypełnienie zobowiązań i ściągnięcie przysługujących fundacji wierzytelności.

Tym samym, fundacja rodzinna powinna zakończyć łączące ją z kontrahentami umowy (może to przybrać na przykład formę wypowiedzenia umów najmu), zakończyć prowadzone negocjacje, prowadzone spory (także sądowe), jak również spłacić swoje należności względem wierzycieli.

Aby ułatwić przebieg czynności likwidacyjnych dobrym pomysłem może okazać się sporządzenie spisu majątku fundacji, aktywów fundacji oraz listy posiadanych przez nią zobowiązań. W ich sporządzeniu pomocny może okazać się bilans otwarcia likwidacji, do którego sporządzenia zgodnie z przepisami zostali zobligowani likwidatorzy fundacji rodzinnej. Bilans taki powinien zostać sporządzony w terminie 15 dni od dnia otwarcia likwidacji.

Oprócz konieczności sporządzania bilansu otwarcia likwidacji, z przepisów Ustawy o rachunkowości wynika także obowiązek sporządzenia sprawozdania finansowego na dzień przed otwarciem likwidacji fundacji. Co więcej, otwarcie likwidacji nie wpływa na ogólny obowiązek sporządzania rocznych sprawozdań finansowych, które muszą zostać przygotowane po zakończeniu każdego roku obrotowego. Sporządzenie sprawozdania w tym zakresie podlega ogólnym zasadom wynikającym z ustawy o rachunkowości.

Gdzie trzeba zgłosić otwarcie likwidacji fundacji rodzinnej?

Kiedy doszło do otwarcia likwidacji fundacji rodzinnej, na barkach likwidatora spoczywa obowiązek zgłoszenia do sądu rejestrowego otwarcia likwidacji, imion i nazwisk likwidatorów, ich adresów do doręczeń sposobu reprezentacji fundacji przez likwidatorów. Likwidator musi także pamiętać o dokonaniu zgłoszenia aktualizacyjnego jeśli zaszły jakiekolwiek zmiany we wskazanym zakresie.

Wniosek o aktualizację danych powinien zostać złożony na specjalnie ku temu dedykowanym formularzu – formularze urzędowe wniosków, dotyczących fundacji rodzinnych dostępne są stronie internetowej sądu rejestrowego (Sądu Okręgowego w Piotrkowie Trybunalskim). Jak każdy wniosek związany z aktualizacją danych w rejestrze fundacji rodzinnych, wniosek o ujawnienie w rejestrze informacji o likwidacji fundacji podlega opłacie sądowej w wysokości 250 zł. Opłata taka może zostać uiszczona zarówno w kasie sądu, jak również na jego rachunek bankowy.

Informacje o likwidacji fundacji – jak je przekazać do publicznej wiadomości?

Oprócz konieczności zgłoszenia w sądzie rejestrowym, że doszło do rozwiązania fundacji rodzinnej i nastąpiło rozpoczęcie likwidacji, konieczne także jest ogłoszenie przez likwidatorów w Monitorze Sądowym i Gospodarczym o otwarciu likwidacji.

Ogłoszenie to powinno równocześnie wzywać wierzycieli fundacji do zgłoszenia ich wierzytelności w terminie miesiąca od dnia kiedy ukaże się ogłoszenie. Zamieszczenie takiego ogłoszenia jest płatne, a jego koszt zależny jest od ilości użytych w ogłoszeniu znaków. Każdy znak to koszt 70 gr. Wniosek o ogłoszenie składa się samodzielnie.

Ile trwa likwidacja fundacji rodzinnej?

To ile potrwa przeprowadzenie likwidacji fundacji rodzinnej zależy w głównej mierze od tego jaka jest skala spraw, które powinna zamknąć fundacja, a właściwie likwidatorzy w ramach czynności likwidacyjnych. Co jednak istotne, na przeprowadzenie likwidacji fundacji rodzinnej należy przeznaczyć minimum rok, liczony od dnia, w którym doszło do ogłoszenia w Monitorze Sądowym i Gospodarczym o otwarciu likwidacji fundacji i wezwaniu wierzycieli do zgłaszania wierzytelności.

Termin taki wynika z faktu, że zgodnie z Ustawą o fundacji rodzinnej, wydanie majątku pozostałego po zaspokojeniu lub zabezpieczeniu wierzycieli, a więc wydanie majątku pozostałego po likwidacji fundacji na rzecz beneficjentów, zgodnie z zasadami wskazanymi w statucie nie może nastąpić przed upływem roku od dnia ogłoszenia w MSiG. Zatem podejmując decyzję o rozwiązaniu fundacji, powinieneś mieć na uwadze, że jest to wielomiesięczny a nawet wieloletni proces.

Zakończenie czynności likwidacyjnych. Likwidacja fundacji została zakończona, co dalej?

Kiedy likwidacja fundacji rodzinnej zostanie już zakończona, a zatem nie posiada ona żadnych aktywnych umów, prowadzone przez nią spory zostały zakończone, zobowiązania wypełnione a wierzytelności ściągnięte – co oznacza zakończenie czynności likwidacyjnych – konieczne jest jeszcze złożenie wniosku o wykreślenie fundacji z rejestru fundacji rodzinnych, co powinno nastąpić po faktycznym zakończeniu likwidacji. Złożenie wniosku otwiera możliwość wykreślenia fundacji z rejestru.

Podobnie jak wniosek, dotyczący wpisu do rejestru informacji o otwarciu likwidacji fundacji, również wniosek o wykreślenie fundacji z rejestru musi zostać złożony na urzędowym formularzu. Również w tym wypadku, wniosek taki podlegał będzie opłacie w kwocie 250 zł.

Jakie jest przeznaczenia majątku pozostałego po likwidacji fundacji? Czy w ramach procesu likwidacji dochodzi do likwidacji spółek?

Wszelkie wniesione do fundacji rodzinnej lub nabyte przez nią aktywa – wśród których możemy wyróżnić środki pieniężne, nieruchomości, akcje czy udziały w spółkach prawa handlowego, instrumenty finansowe – stanowią majątek fundacji. W przypadku podjęcia decyzji o rozwiązaniu fundacji rodzinnej, w pierwszej kolejności majątek ten powinien służyć zaspokojeniu spoczywających na fundacji rodzinnej zobowiązań. Bez ich wypełnienia nie będzie możliwe zakończenie likwidacji fundacji i wykreślenie fundacji z rejestru.

Kiedy jednak wszystkie zobowiązania fundacji zostaną wypełnione i posiada ona w dalszym ciągu pewne mienie – powinno zostać ono przeznaczone na rzecz określonego beneficjenta fundacji rodzinnej. Zgodnie z postanowieniami Ustawy o fundacji rodzinnej, beneficjent ten powinien zostać wskazany w statucie fundacji. Może nim być sam fundator, fundator lub jego małżonek. Ważne jest, aby ta osoba była wskazana jako beneficjent.

Nie ma przeszkód prawnych, aby takim beneficjentem był sam fundator. De facto, jest to bardzo często stosowana praktyka przez naszych klientów. Zazwyczaj fundatorzy decydują się na wprowadzenie do statutu fundacji postanowienia, zgodnie z którymi dopóki żyje fundator to on powinien otrzymać całość mienia pozostałego po likwidacji fundacji, a dopiero w przypadku gdy do likwidacji dochodzi już po jego śmierci ma zostać ono przeznaczone na rzecz konkretnej osoby lub osób w określonych proporcjach.

Jak wygląda opodatkowanie w sytuacji likwidacji fundacji rodzinnej?

Kwestia opodatkowania w wypadku likwidacji fundacji jest ważnym aspektem na jaki trzeba zwrócić uwagę, gdyż składa się ona na pełny obraz działań podejmowanych w związku z likwidacją fundacji. Przekazanie majątku pozostałego po likwidacji fundacji na dzień zakończenia likwidacji podlega analogicznym zasadom opodatkowania jak świadczenia na rzecz beneficjentów.

Ważne jest w tym zakresie wskazanie osób uprawnionych do nabycia mienia w związku z likwidacją fundacji w statucie fundacji, co jest obowiązkowym elementem statutu fundacji. Drugim ważnym elementem na jaki należy zwrócić uwagę jest aby te osoby miały status beneficjenta fundacji, a mienie otrzymane na dzień zakończenia likwidacji przez te osoby miało charakter świadczenia. Będzie ono podlegało opodatkowania podatkiem CIT po stronie fundacji rodzinnej (standardowo w wysokości 15 % CIT – podatek ten płaci fundacja) z tym, że fundacji będzie przysługiwało prawo do uwzględnienia w rozliczeniu kosztów podatkowych nabytego mienia od fundatora lub innych osób.

Wartość podatkową nabytego mienia określa się na moment jego nabycia od fundatora i uwzględnia się w spisie mienia. Biorąc pod uwagę to, że likwidacja fundacji może nastąpić po wielu latach od momentu nabycia mienia konieczne jest udokumentowanie przy wnoszeniu mienia wartości podatkowej wnoszonego mienia. Jest to zazwyczaj koszt nabycia tego mienia przez fundatora a nie wartość wynikająca ze sprawozdania finansowego na dzień wniesienia lub ze sprawozdania finansowego na dzień otwarcia likwidacji.

Powyższe zasady opodatkowania przy likwidacji fundacji rodzinnej nie dotyczą przypadku likwidacji fundacji rodzinnej w organizacji, która podlega innym zasadom opodatkowania w wypadku konieczności jej likwidacji.

Oferta Kancelarii

Potrzebujesz pomocy w sporządzeniu uchwały o likwidacji fundacji, a może zastanawiasz się czy mimo wyczerpania środków finansowych i majątku fundacji może ona nadal funkcjonować?

Zapraszamy do zapoznania się z ofertą Kancelarii w tym zakresie oraz z naszą ofertę usług, dotyczących likwidacji fundacji rodzinnych, a także wykreślenia spółek z krajowego rejestru sądowego (KRS), świadczonych online na naszej Platformie Obsługi Prawnej i Podatkowej Online.

Poprzedni

Następny