Fundacja rodzinna a testament – co wybrać w planowaniu sukcesji rodzinnej? Zalety Fundacji Rodzinnej

Testament, znane i stosunkowo łatwo dostępne narzędzie do zadysponowania majątkiem osobistym, majątkiem inwestycyjnym na wypadek śmierci od 2023 r. doczekało się konkurencyjnego rozwiązania w polskim systemie prawnym jakim jest możliwość przeprowadzenia sukcesji w oparciu o instytucję fundacji rodzinnej.

W związku z wprowadzeniem przez ustawodawcę w 2023 r. nowego rodzaju osoby prawnej, jaką jest fundacja rodzinna, warto zastanowić się nad tym, jakie możliwości w zakresie planowania sukcesji rodzinnej, sukcesji majątku inwestycyjnego daje fundacja oraz jakie są wady i zalety fundacji w porównaniu z testamentem.

Myśląc o planowaniu sukcesji nie można oczywiście pominąć znanego od wieków podstawowego środka rozrządzania majątkiem na wypadek śmierci – testamentu. W jaki sposób testament może zabezpieczyć majątek spadkodawcy? Czy korzystniejszym sposobem na ochronę majątku jest utworzenie fundacji rodzinnej, czy może sporządzenie testamentu? Odpowiedź na te pytania będzie przedmiotem niniejszej analizy, a także wady i zalety obu instytucji.

Rozsądne zaplanowanie sukcesji i wdrożenie adekwatnych środków prawnych celem realizacji tych planów może pełnić kluczową rolę w zagwarantowaniu ciągłości działania firm rodzinnych, kontynuacji funkcjonowania różnych form działalności gospodarczej zainicjowanych przez przedsiębiorcę, czy nawet w zapobiegnięciu konfliktom najbliższych członków rodziny na tle finansowym.

Czym jest fundacja rodzinna? Podstawy działania.

Fundacja rodzinna zgodnie z terminologią przyjętą w polskim systemie prawnym jest osobą prawną, co oznacza, że jest samodzielnym podmiotem praw i obowiązków, który we własnym imieniu dokonuje czynności prawnych. Immanentną cechą fundacji rodzinnej jest to, iż dysponuje ona własnym majątkiem, niezależnym od majątku fundatora czy beneficjentów fundacji.

W świetle ustawy o fundacji rodzinnej, do powstania fundacji konieczne jest sporządzenie oświadczenia o ustanowieniu fundacji rodzinnej w akcie założycielskim albo testamencie. Dokumenty te muszą zostać sporządzone w formie aktu notarialnego.

Zgodnie z podstawowym, ustawowym założeniem, celem fundacji rodzinnej jest gromadzenie mienia, zarządzanie nim w interesie beneficjentów oraz spełnianie świadczeń na rzecz beneficjentów fundacji. W statucie fundacji – dokumencie, który obowiązkowo musi sporządzić fundator, aby fundacja powstała – cel fundacji podlega dalszemu dookreśleniu (fundator określa szczegółowy cel fundacji).

W praktyce fundatorzy często decydują się na wskazanie w statutach, że celem fundacji rodzinnej jest dalsze inwestowanie środków składających się na mienie fundacji, zwiększanie wartości aktywów fundacji i pomnażanie majątku w perspektywie długookresowej czy prowadzenie działalności gospodarczej w granicach dopuszczalnych przez przepisy prawa oraz ochrona majątku. Taka redakcja postanowień statutu świadczy o tym, że fundacja rodzinna umożliwia długoterminowe zarządzanie majątkiem, a jednocześnie też nie krępuje zarządu szczegółowymi warunkami inwestowania, co oczywiście też jest możliwe.

Kolejnym warunkiem powstania i prowadzenia fundacji rodzinnej jest wniesienie mienia na pokrycie funduszu założycielskiego, który wynosi co najmniej 100.000,00 zł i jest koniecznym warunkiem związanym z jej założeniem. Pokrycie funduszu może nastąpić na przykład poprzez wpłacenie gotówki do kasy fundacji, przelew środków pieniężnych na rachunek bankowy lub przeniesienie na fundację prawa własności nieruchomości, udziałów lub akcji spółek handlowych oraz na wiele innych sposobów. Fundator, przenosząc na fundację ze swojego majątku prywatnego pieniądze, rzeczy lub prawa, traci uprawnienie do dysponowania tymi elementami majątku osobiście – od tej chwili to fundacja jest wyłącznie uprawniona do zarządzania majątkiem otrzymanym w ten sposób, a to z uwagi na wspomnianą wcześniej odrębną osobowość prawną. A fundacja rodzinna działa inwestując otrzymany od fundatora majątek. W związku z tym, że fundator wyzbywa się określonych składników majątkowych ze swojego majątku prywatnego na rzecz fundacji, składniki te nie będą wchodzić do masy spadkowej w przypadku śmierci fundatora. Jednocześnie znaczna swoboda w zakresie formułowania postanowień statutu fundacji pozwala na zachowanie wyłącznie przez fundatora realnej kontroli nad majątkiem wniesionym do fundacji, który zasadniczo pozostaje bezpieczny w wyodrębnionym podmiocie prawnym (fundacja rodzinna odpowiada za długi fundatora sprzed jej założenia do wysokości wniesionego funduszu założycielskiego).

Niezależnie od obowiązku wniesienia mienia na pokrycie funduszu założycielskiego, fundacja może zostać wyposażona przez fundatora, członków jego rodziny, a nawet osoby trzecie w dalsze aktywa. Warto podkreślić, że wniesienie mienia na pokrycie funduszu założycielskiego, a także przekazanie innego majątku do fundacji rodzinnej nie podlega opodatkowaniu podatkiem dochodowym. Ważne jest natomiast analizowanie skutków podatkowych wniesienia do fundacji mienia zwłaszcza przez osoby trzecie, zarówno w aspekcie podatku VAT, jak i podatkiem PIT od świadczeń wypłacanych w przyszłości na rzecz beneficjentów.

Z chwilą wpisania fundacji do rejestru fundacji rodzinnych, fundacja nabywa osobowość prawną, a organem odpowiedzialnym za prowadzenie spraw fundacji i reprezentowanie jej jest zarząd. Warto jednak podkreślić, że efektywne zarządzanie majątkiem nie jest uzależnione wyłącznie od zarządu, bowiem ze względu na znaczną swobodę w kształtowaniu postanowień statutu, to właśnie dogłębnie przemyślana redakcja tego dokumentu może stać się gwarantem bezpieczeństwa finansowego i efektywnego zarządzania majątkiem fundacji, również po śmierci fundatora.

Mówiąc o fundacji, nie można pominąć organu, jakim jest zgromadzenie beneficjentów, któremu statut może przyznać określone uprawnienia w zakresie m.in. ustalania wysokości świadczeń na rzecz beneficjentów, co oczywiście w dalszej perspektywie może rzutować na wypłacalność fundacji i możliwość pomnażania jej majątku. Również z tego powodu warto zadbać o odpowiednie uregulowania w statucie, na podstawie którego fundacja rodzinna będzie działać. Fundator w tym zakresie ma pełną dowolność.

Ustawa przewiduje również powołanie trzeciego organu fundacji, tj. rady nadzorczej, niemniej jest to organ obowiązkowy wyłącznie dla fundacji, w których liczba beneficjentów przekracza 25 osób. Co do zasady kompetencje rady nadzorczej obejmują sprawowanie funkcji nadzorczych wobec zarządu, niemniej statut może rozszerzyć uprawnienia tego organu i na przykład uzależnić dokonanie określonej czynności przez zarząd od uprzedniej zgody rady nadzorczej. Taką czynnością może być chociażby może być wypłata świadczeń na rzecz beneficjentów.

Powyższe uwagi w zakresie statutu fundacji rodzinnej i jej organów prowadzą do wniosku, że fundamentalną rolę w zagwarantowaniu dobrobytu kolejnych pokoleń fundatora, a jednocześnie w zabezpieczeniu wypracowanego przez niego majątku, który nawet po śmierci fundatora może być nadal pomnażany, pełni odpowiednie uregulowanie struktury fundacji i treść jej statutu, który powinien zawierać zasady ładu rodzinnego.

Założenie fundacji rodzinnej powinno zostać również poprzedzone analizą zakresu ustawowo dopuszczalnej działalności. W szczególności fundacja może zbywać mienie (o ile nie zostało nabyte w celu dalszego zbycia), wynajmować i wydzierżawiać posiadane mienie bądź prowadzić działalność w zakresie udostępniania mienia na innej podstawie, przystępować do spółek handlowych czy funduszy inwestycyjnych i uczestniczyć w tych spółkach i funduszach, zajmować się nabywaniem i zbywaniem papierów wartościowych, udzielać pożyczek oznaczonym podmiotom, trudnić się obrotem zagranicznymi środkami płatniczymi (o ile jest to niezbędne do realizowania płatności fundacji) czy zajmować się działalnością z zakresu gospodarki leśnej. Wymaga podkreślenia, że działalność fundacji, inna niż wynikająca z ustawy o fundacji rodzinnej, nie jest prawnie zakazana, lecz opodatkowana tzw. sankcyjną stawką CIT w wysokości aż 25%, czym może być na przykład świadczenie na rzecz podmiotu powiązanego usług doradczych, prowadzenie rekrutacji pracowników w celu pozyskania personelu, czy prowadzenie działalności hotelarskiej (co wynika z interpretacji Krajowej Informacji Skarbowej).

Mając powyższe informacje na uwadze, warto zastanowić się nad tym, jakie pozytywne i negatywne cechy ma fundacja rodzinna. Wady i zalety tej osoby prawnej można w szczególności dostrzec podczas próby zredagowania projektu statutu i nieuchronnej przy tym analizie przepisów ustawy o fundacji rodzinnej celem ustalenia zakresu dopuszczalnej swobody fundatora przy kształtowaniu struktury fundacji i nakładaniu uprawnień oraz obowiązków na poszczególne organy lub osoby. Nie można również pominąć lektury ustaw podatkowych.

Fundacja rodzinna wady i zalety

Zalety fundacji rodzinnej – kiedy jest najlepszym rozwiązaniem?

Przed podjęciem decyzji o utworzeniu fundacji, warto rozważyć, jakie są zalety fundacji rodzinnej pod względem akumulacji kapitału i jego ochrony, a także zabezpieczenia przyszłych pokoleń i samego fundatora.

Po pierwsze, jak wcześniej wspomniano, fundator przestaje być właścicielem mienia wniesionego do fundacji rodzinnej. Rozłączność majątków fundatora i fundacji rodzinnej jest dodatkowo uwydatniona tym, że fundator nie uzyskuje żadnych praw udziałowych w miejsce wniesionego mienia. Nie jest to zatem sytuacja, która występuje w spółkach kapitałowych, gdzie w zamian za wniesione mienie nabywa się udziały lub akcje, które inkorporują prawa majątkowe i niemajątkowe. W związku z tym, że fundacja rodzinna jest podmiotem odrębnym, którego byt może się zakończyć jedynie w drodze likwidacji, udziały czy akcje wniesione do fundacji nie będą podlegać tym regulacjom umów spółek czy statutów, które ograniczają wstąpienie spadkobierców do danej spółki czy wprowadzają konieczność ustanowienia przez spadkobierców wspólnego przedstawiciela w spółce. Zatem śmierć fundatora, który wniósł udziały, akcje, czy ogół praw i obowiązków do fundacji, pozostanie bez wpływu na uczestnictwo fundacji w spółkach, które w toku prowadzonej działalności będą generować zyski należne fundacji posiadającej status wspólnika czy akcjonariusza.

A w jaki sposób zagwarantować, że majątek fundacji będzie podlegał dalszym inwestycjom, a wartość aktywów ulegać będzie zwiększeniu? W odpowiedzi na to pytanie należy stwierdzić, że można to osiągnąć poprzez adekwatne uregulowanie postanowień statutu fundacji, który może przykładowo stanowić, że beneficjentom fundacji wypłacona może zostać wyłącznie równowartość 40% zysku fundacji, a pozostałe środki muszą zostać przeznaczone na działalność gospodarczą polegającą na nabywaniu mienia oraz działalności inwestycyjnej. Można również ustanowić zakaz zbywania określonego mienia lub uzależnić jego zbycie od decyzji określonych organów fundacji rodzinnej.

Po drugie, prowadzenie fundacji rodzinnej i gromadzenie w niej majątku pozwoli ochronić dorobek fundatora przez rozdrobnieniem, do jakiego mogłoby dojść w przypadku spadkobrania. Wniesienie do fundacji nieruchomości, udziałów, papierów wartościowych, ruchomości czy jakichkolwiek aktywów z potencjałem zarobkowym, przy jednoczesnym nadaniu spadkobiercom fundatora statusu beneficjentów uprawnionych na określonych świadczeń w formie np. udostępniania mienia fundacji do mieszkania czy okresowej wypłaty środków pieniężnych, pozwala na równoczesne zagwarantowanie ciągłości działalności gospodarczej, w tym czerpania przez fundację zysków kapitałowych, oraz finansowe zabezpieczenie członków rodziny. Fundacja rodzinna zapewnia, że majątek nie zostanie rozdzielony pomiędzy spadkobierców, co zwiększa szansę na jego pomnożenie w przyszłości.

Po trzecie, fundator nie odpowiada za zobowiązania fundacji rodzinnej. A zatem ewentualne długi fundacji, w tym zobowiązania cywilnoprawne, powstałe w związku z prowadzoną przez nią działalnością nie będą wchodzić do masy spadkowej po zmarłym fundatorze. Spadkobiercy są więc chronieni przed roszczeniami wierzycieli fundacji i odpowiedzialnością za zobowiązania, które powstały bez ich winy. Niemniej długi samego fundatora jako osoby fizycznej podlegają dziedziczeniu i jedynym rozwiązaniem dla spadkobierców pozostaje w takim przypadku spłata zadłużenia lub odrzucenie spadku.

Zasadniczo również fundacja rodzinna nie odpowiada za zobowiązania fundatora, w tym zaległości podatkowe powstałe w związku z jego aktywnością czy zobowiązania cywilnoprawne, z jednym wyjątkiem – odpowiada za alimentacyjne zobowiązania fundatora powstałe przed jej utworzeniem oraz powstałe później.

Korzyści podatkowe fundacji rodzinnej

Niewątpliwie jedną z najistotniejszych zalet fundacji rodzinnej jest korzystna forma opodatkowania określonych rodzajów aktywności fundacji. Jak wyżej wspomniano, wniesienie mienia do fundacji rodzinnej nie podlega opodatkowaniu. Natomiast wypłata świadczeń do beneficjentów (czy to w formie rzeczowej, czy pieniężnej) należących do tzw. zerowej grupy podatkowej opodatkowana jest wyłącznie 15% stawką podatku dochodowego od osób prawnych (CIT). Natomiast ustawa o podatku dochodowym od osób fizycznych (PIT) stanowi, że takie świadczenia zwolnione są z podatku dochodowego od osób fizycznych. Również stawką 15% CIT, przy równoczesnym zwolnieniu z PIT, opodatkowane jest mienie otrzymane przez fundatora lub beneficjenta należącego do zerowej grupy podatkowej w związku z rozwiązaniem fundacji rodzinnej. Świadczenie z fundacji nie podlega też daninie solidarnościowej.

Trzeba podkreślić, że tak długo, jak długo nie dochodzi do wypłaty świadczeń na rzecz beneficjentów, dochody fundacji nie podlegają opodatkowaniu, o ile osiągnięte zostały w związku z prowadzoną w granicach ustawy działalnością. Oznacza to, że otrzymany przez fundację udział w zysku spółki osobowej, dywidenda czy przychód ze zbycia określonych składników majątkowych nie ulega pomniejszeniu o zobowiązania podatkowe. Ponadto wypłaty z fundacji rodzinnej nie podlegają daninie solidarnościowej ani składkom zdrowotnym czy ubezpieczeniowym. A częściowo odpłatne świadczenia przekazane beneficjentom mogą podlegać wyłącznie podatkowi CIT jak standardowe świadczenia z fundacji na rzecz beneficjentów.

Wady fundacji rodzinnej – na co uważać?

Nie kwestionując wielu korzyści płynących z założenia fundacji rodzinnej, mówiąc o tej osobie prawnej nie można przemilczeć ciemnych stron związanych z jej założeniem i funkcjonowaniem, a także rozwiązaniem. Wady fundacji rodzinnej dotyczą w szczególności formalności, jakich należy dopełnić przy jej zakładaniu, kosztów bieżącej obsługi i braku zwolnienia z podatku dochodowego przy wypłacie świadczeń do beneficjentów będących członkami dalszej rodziny.

Koszty i formalności

W pierwszej kolejności trzeba zaznaczyć, że założenie fundacji rodzinnej może być kosztownym przedsięwzięciem. Samo zgłoszenie fundacji do rejestru fundacji rodzinnych prowadzonego przez Sąd Okręgowy w Piotrkowie Trybunalskim wiąże się z obowiązkiem uiszczenia opłaty w wysokości 500 zł, natomiast każdy kolejny wpis jakichkolwiek zmian w rejestrze to wydatek w wysokości 250 zł. Aby jednak doszło do zgłoszenia fundacji do rejestru, trzeba sporządzić akt założycielski oraz statut, co nieuchronnie wiąże się z kosztami notarialnymi. Ponadto, aby zadbać o taką redakcję statutu, która spełniać będzie wymogi ustawowe, a jednocześnie zabezpieczy przyszłe pokolenia w perspektywie wieloletniej, przy jednoczesnej kontynuacji pomnażania majątku wniesionego do fundacji, konieczne może okazać się skorzystanie z profesjonalnych usług prawnych świadczonych przez wykwalifikowanych w tym zakresie prawników, a także pomocy, jaką świadczą doradcy podatkowi, co oczywiście wiąże się dodatkowymi kosztami, ale jednocześnie daje gwarancję, że w toku postępowania rejestrowego nie dojdzie do uchybień, które mogłyby uniemożliwić zarejestrowanie fundacji.

Kolejno należy wspomnieć o obowiązkach sprawozdawczych fundacji rodzinnej. Raz na cztery lata obowiązkowo należy przeprowadzić audyt, do którego uprawniona jest firma audytorska lub zespół audytorów składający się z biegłego rewidenta, doradcy podatkowego i adwokata lub radcy prawnego. Fundacja rodzinna musi pokryć koszty związane z audytem, a także dopełnić określonych formalności i zadbać o odpowiednie warunki organizacyjne do przeprowadzenia audytu.

Niezależnie od powyższego audytu, fundacja rodzinna zobowiązana jest do sporządzania sprawozdań finansowych za każdy rok obrotowy swojej działalności, w związku z czym musi pokryć koszty związane z bieżącą obsługą księgową. Ponadto, w przypadku spełnienia przesłanek przewidzianych w ustawie o rachunkowości, konieczne będzie zawarcie umowy z biegłym rewidentem, który zbada sprawozdanie finansowe fundacji i wyda opinię po przeprowadzeniu audytu.

Wspomniana wyżej pomoc prawna może się okazać niezbędna również już w trakcie prowadzenia działalności przez zarejestrowaną fundację. W szczególności ze względu na potencjalne wątpliwości w zakresie dopuszczalnej dla fundacji działalności i daleko idące konsekwencje podatkowe, a także w przypadku chęci dokonania zmian w statucie czy rejestrze fundacji rodzinnych, jedynym bezpiecznym wariantem może okazać się skorzystanie z usług prawnych kompetentnych kancelarii.

Ograniczenia w prowadzeniu działalności gospodarczej

Nie można zaprzeczyć, że ograniczenie dopuszczalnych rodzajów działalności to mankament, którym obarczona jest każda fundacja rodzinna. Wady związane z tym ustawodawczym rozwiązaniem dotyczą w szczególności limitacji środków umożliwiających prowadzenie działalności operacyjnej, a w konsekwencji ograniczenie źródeł dochodów, które mogłyby zostać przeznaczone na poczet świadczeń beneficjentów czy dalszą działalność inwestycyjną.

Ryzyko konfliktów rodzinnych

Jakkolwiek fundacja rodzinna może uchronić przed sporami rodzinnymi na tle spadkobrania, to niewłaściwa redakcja postanowień statutu może stać się zarzewiem konfliktu wśród członków rodziny, czy nawet wśród osób, które nie są rodziną fundatora, ale otrzymały status beneficjentów fundacji. Wydaje się, że do takiej sytuacji dojdzie wówczas, gdy ustalenie wartości konkretnych świadczeń pozostawione zostanie uznaniowej decyzji określonego organu fundacji, na który osoby uprawnione do wypłaty świadczeń nie mają wpływu, bądź wówczas, gdy tylko niektórzy spośród spadkobierców fundatora otrzymają status beneficjenta fundacji rodzinnej.

Problematyczna jest również kwestia składu osobowego zarządu fundacji, w szczególności po śmierci fundatora. W przypadku, gdy decyzję o powołaniu do pełnienia funkcji członka zarządu pozostawi się zgromadzeniu beneficjentów bądź, w drodze szczególnych uprawnień, określonym osobom, może doprowadzić to do zarządzania majątkiem fundacji przez osoby niekompetentne, które nie mają wiedzy i umiejętności pozwalających na efektywne zarządzanie mieniem fundacji. Wówczas cel, dla którego fundacja została utworzona, może zostać zaprzepaszczony.

Likwidacja fundacji

Jakie inne negatywne strony ma fundacja rodzinna? Wady, jakimi fundacja jest obarczona, dotyczą też procedury likwidacji tej osoby prawnej. Konieczne jest wówczas sporządzenie bilansu likwidacyjnego, a wydanie majątku pozostałego po zaspokojeniu lub zabezpieczeniu wierzycieli fundacji nie może nastąpić przed upływem roku od dnia ogłoszenia o otwarciu likwidacji i wezwania wierzycieli do zgłoszenia ich wierzytelności. Likwidacja fundacji to zatem kolejne koszty i stosunkowo długi czas oczekiwania na możliwość rozdysponowania majątku od chwili rozpoczęcia likwidacji.

Należy również wspomnieć o negatywnych aspektach podatkowych fundacji rodzinnej. W przypadku, gdy beneficjentem fundacji jest osoba z pierwszej lub drugiej grupy podatkowej, świadczenie wypłacane do takiej osoby podlega nie tylko 15% CIT, ale również 10% PIT. Podobne zasady będą obowiązywać przy wypłacie mienia w związku z rozwiązaniem fundacji rodzinnej. Natomiast w przypadku świadczeń wypłacanych na rzecz innych osób, świadczenie objęte będzie 15% CIT oraz 15% PIT.

Ponadto, pomimo ogólnego wskazania w ustawie, że dozwoloną działalnością fundacji jest udzielanie pożyczek beneficjentom czy podmiotom powiązanym (spółki, w których fundacja posiada udziały, akcje, czy status wspólnika w przypadku spółek osobowych), trzeba podkreślić, że niektóre pożyczki udzielone beneficjentowi będą traktowane jako ukryte zyski i konieczne będzie opodatkowanie transakcji – dotyczy to pożyczek, dla których ustalono odsetki inne niż na poziomie rynkowym, pożyczek niespłaconych w roku podatkowym, w którym przypadał termin zwrotu i niezwróconych do dnia upływu terminu złożenia przez fundację rodzinną deklaracji o wysokości dochodu (przychodu) osiągniętego w roku podatkowym, pożyczek udzielonych na podstawie umów, które obowiązywały dłużej niż 10 lat. Jako ukryte zyski traktuje się również m.in. świadczenia na rzecz beneficjenta, fundatora lub podmiotu będącego dla beneficjenta, fundatora lub fundacji rodzinnej podmiotem powiązanym w formie usług doradczych, księgowych, usług prawnych, reklamowych i innych.

Ponadto należy mieć na uwadze wspomnianą wcześniej sankcyjną stawkę CIT w wysokości 25% obejmującą dochody osiągnięte z działalności wykraczającej poza zakres ustawowy.

Warto również wspomnieć, że osoba uprawniona do prowadzenia spraw fundacji podlega odpowiedzialności karnej, gdy pomimo żądania organu Krajowej Administracji Skarbowej o podaniu danych zawartych na liście beneficjentów, spisu mienia oraz informacji o świadczeniach lub mieniu przekazanym w związku z rozwiązaniem fundacji rodzinnej, nie wykonuje tego obowiązku. Podobnie odpowiedzialności karnej podlega osoba, która podaje nieprawdziwe informacje w odpowiedzi na żądanie Krajowej administracji Skarbowej.

Czym jest testament? Proste narzędzie, które wszyscy znają

Testament, będący jednostronną czynnością prawną wywołującą skutki z chwilą śmierci spadkodawcy, stanowi podstawowe narzędzie uregulowania stosunków majątkowych wśród spadkobierców i zapisobierców testamentowych. W polskim porządku prawnym znanych jest kilka rodzajów testamentów, przy czym w każdym przypadku trzeba mieć na względzie szczególne regulacje, które ograniczają swobodę testatora co do ustanowienia spadkobierców i dokonania rozrządzeń testamentowych.

Jak działa testament?

Zgodnie z polskim porządkiem prawnym, z chwilą śmierci spadkodawcy na spadkobierców przechodzą prawa i obowiązki majątkowe, które związane był z osobą spadkodawcy. To, czym spadkodawca nie rozrządził na podstawie testamentu, podlega regułom dziedziczenia ustawowego. Do spadku nie wchodzą natomiast prawa i obowiązki majątkowe ściśle związane z osobą zmarłego, np. prawo użytkowania ustanowione na rzecz osoby fizycznej, służebności osobiste, renta za uszkodzenia poniesione w następstwie deliktu, które doprowadziły do częściowej lub całkowitej utraty zdolności zarobkowej. Testament może obejmować rozrządzenia wyłącznie jednego spadkodawcy, a zatem małżonkowie nie mogą wspólnie sporządzić testamentu. Ograniczenia takiego nie ma przy sukcesji w formie fundacji rodzinnej.

Najprostszym sposobem sporządzenia testamentu jest spisanie oświadczenia obejmującego ostatnią wolę (koniecznie całości pismem odręcznym), podpisanie go przez spadkodawcę i zamieszczenie daty spisania oświadczenia. Testament może zostać również sporządzony w formie aktu notarialnego i warto podkreślić, że tylko w takim testamencie może być zawarty zapis windykacyjny, czyli postanowienie, na podstawie którego konkretnie wskazana osoba nabywa z chwilą śmierci testatora określony przedmiot należący do spadkodawcy. Przedmiotem takiego zapisu mogą być w szczególności udziały w spółce z o.o. czy ogół praw i obowiązków wspólnika spółki osobowej, czy też prawo własności nieruchomości.

W polskim porządku prawnym znany jest również testament allograficzny, który musi zostać wygłoszony ustnie wobec wójta (burmistrza/prezydenta miasta) w obecności dwóch świadków, a następnie spisany i podpisany przez obecne osoby.

Na wypadek zaistnienia sytuacji nadzwyczajnych, jak obawa rychłej śmierci czy podróż statkiem bądź samolotem, ustawodawca przewidział możliwość sporządzenia testamentów szczególnych, które jednak tracą moc z upływem sześciu miesięcy od ustania okoliczności, które uzasadniały niezachowanie formy testamentu zwykłego (chyba że spadkodawca zmarł przed upływem tego terminu).

Zalety testamentu

Niewątpliwie zaletą testamentu jest możliwość uregulowania stosunków majątkowych na wypadek śmierci w stosunkowo tani i prosty sposób, ponadto odwołanie testamentu nie wiąże się ze skomplikowaną procedurą, zatem gdy spadkodawca zmieni zdanie co do poczynionych rozrządzeń, może z łatwością je zmienić.

Obowiązujące przepisy w żaden sposób nie ograniczają kręgu potencjalnych spadkobierców, testator może uczynić spadkobiercą dowolną osobę, w tym także dziecko jeszcze nienarodzone, lecz poczęte w chwili otwarcia spadku (tj. w chwili śmierci spadkodawcy), jeżeli urodzi się żywe. Ponadto spadkobiercą mogą być również organizacje, placówki, które testator, zgodnie ze swoją ostatnią wolą chciałby wesprzeć.

Spadkodawca może przez rozrządzenie testamentowe zobowiązać spadkobiercę ustawowego lub testamentowego do spełnienia określonego świadczenia majątkowego na rzecz oznaczonej osoby (zapis zwykły). W braku odmiennej woli spadkodawcy zapisobierca może żądać wykonania zapisu niezwłocznie po ogłoszeniu testamentu.

Rozrządzenie testamentowe określane przez ustawodawcę mianem zapisu zwykłego polega na nałożeniu obowiązku spełnienia określonego świadczenia majątkowego na rzecz oznaczonej osoby. Powszechnie przyjmuje się, że świadczenie takie może polegać na działaniu lub zaniechaniu.

Zapisem zwykłym może być np.: wydanie (przeniesienie własności) określonej rzeczy wchodzącej do spadku, zapłata oznaczonej sumy pieniężnej, przelew wierzytelności, umorzenie długu, wykonanie określonego dzieła przez obciążonego zapisem na rzecz zapisobiercy, ułamek udziału spadkowego, przyszłe i powtarzające się świadczenie pieniężne, zobowiązanie do ustanowienia odrębnej własności lokalu, zobowiązanie do ustanowienia ograniczonego prawa rzeczowego, przeniesienie posiadania.

W ramach zapisu zwykłego testator może także nałożyć na obciążonego zapisem obowiązek płacenia renty o wysokości określonej w testamencie.

Zapis zwykły może także przybrać postać zobowiązania do przeniesienia na rzecz zapisobiercy prawa własności określonej rzeczy, zwolnienia go z długu, ustanowienia na jego rzecz określonego ograniczonego prawa rzeczowego bądź zrzeczenia się ograniczonego prawa rzeczowego obciążającego nieruchomość zapisobiercy

Przepisy o powołaniu spadkobiercy, o zdolności do dziedziczenia i o niegodności stosuje się odpowiednio do zapisów.

Przedmiotem zapisu windykacyjnego może być: rzecz oznaczona co do tożsamości, zbywalne prawo majątkowe, przedsiębiorstwo lub gospodarstwo rolne, ustanowienie na rzecz zapisobiercy użytkowania lub służebności, ogół praw i obowiązków wspólnika spółki osobowej.

Wady testamentu

Rozważając możliwe wady płynące ze sporządzenia testamentu, w pierwszej kolejności wymaga podkreślenia, że ostatnie wola testatora może stać się zarzewiem rodzinnych nieporozumień, a czasami wręcz wieloletnich konfliktów. Dokonanie przez testatora określonych przysporzeń na rzecz pewnych osób, z pominięciem innych, czy też nawet dokonanie, w subiektywnym odczuciu testatora, rozrządzeń testamentowych zapewniających równy udział spadkobierców w majątku, lecz w oczach spadkobierców stanowiących niesprawiedliwy sposób rozdysponowania majątku rodzinnego.

Sporządzenie testamentu nie zapewnia ciągłości działania przedsiębiorstw, których współtwórcą był spadkodawca. Ustawodawca wyszedł naprzeciw oczekiwaniom i wprowadził regulację umożliwiającą ustanowienie tzw. zarządcy sukcesyjnego, który po śmierci spadkodawcy będzie dokonywał niezbędnych czynności do momentu nabycia spadku przez spadkobierców lub też dokonania między nimi działu spadku.

Warto przy tym wskazać, że w przypadku spadkobrania po przedsiębiorcy jednoosobowym kwestie spadkowe wyglądają tożsamo jak w przypadku zwykłej osoby fizycznej nieprowadzącej działalności gospodarczej. Spadkobraniu podlegają zarówno ruchomości, jak i nieruchomości wchodzące w skład przedsiębiorstwa osoby fizycznej prowadzącej działalność gospodarczą.

Fundacja rodzinna a testament – porównanie krok po kroku

Fundacja pozwala na zapewnienie świadczeń dla osób w dalszych pokoleniach, jeszcze nienarodzonych, natomiast testament nie daje takich możliwości. Możliwość swobodnej kreacji aktu powołującego fundację rodzinną do życia i zaproponowania zapisów zgodnych z duchem i literą prawa stanowi znaczne ułatwienie co do planów odnośnie prowadzonej działalności, która w zamyśle fundatora, ewentualnego spadkodawcy ma służyć następnym pokoleniom jego rodziny.

Nie można stracić z pola widzenia, iż fundator posiada możliwość zaplanowania gospodarowania środkami, których na moment powstania jeszcze nie ma w fundacji. Odmiennie niż w testamencie – gdzie co do zasady rozporządza się tylko rzeczami, które należą do spadku (trzeba pamiętać o możliwości dokonania ewentualnych zapisów dotyczących rzeczy oznaczonych co do gatunku). Dowolność w zakresie planowania wydatkowania środków, a pochodzących z majątku fundatora w fundacji prowadzi do wniosku, że wola spadkodawcy testamentowego może obejmować zdecydowanie mniejszy zakres jego oczekiwań co do przeznaczenia majątku.

Nie sposób nie wspomnieć, iż fundacja rodzinna oferuje korzyści w zakresie ochrony majątku przed podziałem i wierzycielami, ułatwienia sukcesji oraz optymalizacji podatkowej, będąc w istocie osobnym bytem prawnym, której majątek jest oderwany od osoby fundatora. Testament zaś – będąc jedynie rozporządzeniem woli testatora na wypadek śmierci – jest z punktu widzenia osoby będącej spadkobiercą czynnikiem wpływającym na jego stosunki majątkowe, które mogą mieć dla niego konsekwencje tak podatkowe, jak i w zakresie dochodzenia roszczeń przez ewentualnych wierzycieli spadkodawcy.

Pomimo dowolności w zakresie kreowania zapisów o fundacji rodzinnej, uwypuklenia wymaga porównanie dotyczące jej majątku, a dotyczące jego przeznaczenia. Prowadząc działalność w ramach fundacji rodzinnej, co do zasady pozbawiamy się prawa wycofanie środków wniesionych do niej (bez jej likwidacji), co sprawia, że fundacja nie nadaje się do bieżącej działalności operacyjnej. Decydując się na rozporządzenie w postaci testamentu, jesteśmy do momentu dokonania ostatnich zmian w testamencie właścicielami majątku, mogącymi decydować o jego przeznaczeniu.

Dotychczasowe rozważania prowadzą do wniosku, że fundacja rodzinna jest podmiotem, który może zapewnić nie tylko pomnażanie majątku spadkodawcy, nawet po jego śmierci, ale również zaplanować zasady ekonomicznego zabezpieczenia spadkobierców, a także dalszych pokoleń rodziny testatora.

Testament natomiast jawi się jako stosunkowo prosty i tani sposób na zaplanowanie sukcesji i zadysponowanie rzeczami i prawami zgromadzonym przez testatora za życia. Choć instytucja ta jest znana i stosowana od wielu lat, to dla osób posiadających znaczny majątek oraz prowadzących działalność gospodarczą z pokolenia na pokolenie, wydaje się być instrumentem niedostosowanym do realiów i oczekiwań w zakresie zabezpieczenia interesów spadkobierców.

Ochrona majątku rodzinnego

Wydaje się, że to fundacja rodzinna stanowi lepszy gwarant ochrony rodzinnego majątku w perspektywie wieloletniej. Jako sposób zabezpieczenia majątku na wypadek śmierci zdecydowanie bardziej zinstytucjonalizowany aniżeli testament, pozwala na wprowadzenie rozwiązań, które umożliwią reinwestowanie majątku przez wiele pokoleń, a jednocześnie mogące stanowić silną motywację dla członków rodziny fundatora do realizacji określonych celów. Tytułem przykładu można wskazać, że przyznanie beneficjentom świadczeń może zostać uzależnione w treści statutu fundacji od spełnienia warunków – ukończenia studiów, w tym ściśle określonego kierunku, wykonywania pracy zarobkowej, czy spełnienia innych oczekiwań fundatora.

Z kolei testament nie pozwala na ustanowienie wiążących zasad co do gospodarowania majątkiem wchodzącym w skład masy spadkowej. Tak naprawdę spadkobiercy, którzy otrzymają jakiekolwiek przysporzenia w drodze spadkobrania, mogą rozporządzić nimi w dowolny sposób i potencjalne zaprzepaścić potencjał majątkowy budowany wieloletnią pracą spadkodawcy. Ponadto określone przysporzenia mogą w rzeczywistości mieć wartość o wiele niższą niż mogłoby się wydawać tuż po śmierci testatora, a to w przypadku ujawnienia długów, jakie pozostawił po sobie spadkodawca.

Obsługa firm rodzinnych i działalności gospodarczej

Jak wyżej wspomniano, tradycyjnym regułom dziedziczenia podlegają również prawa i obowiązki związane z jednoosobową działalnością gospodarczą spadkodawcy. Własna działalność nie prowadzi do powstania odrębnej masy majątkowej i tak naprawdę śmierć przedsiębiorcy, pozostawiającego oznaczoną liczbę spadkobierców, może doprowadzić do rozdrobnienia majątku, a prawdopodobieństwo wyrażenia przez spadkobierców wspólnej woli kontynuowania przedsiębiorstwa spadkodawcy, jest niewielkie.

Ponadto trzeba mieć na uwadze przepisy kodeksu spółek handlowych oraz regulacje umów spółek czy statutów spółek, w których uczestniczył spadkodawca. Brak uregulowania sposobu nabycia udziałów, akcji należących do ewentualnego spadkodawcy może generować konflikty na tle rodzinnym i ostatecznie doprowadzić do niemożności dalszego działania spółek, których był wspólnikiem lub akcjonariuszem. Powyższe zakłada również brak elementu kontroli nad działalnością przystępującego w imieniu spadkodawcy członka rodziny / spadkobiercy do spółki, co może rodzić uzasadnione wątpliwości co do zabezpieczenia interesów prowadzonej działalności.

Podatki i koszty długoterminowe

Fundacja rodzinna odpowiada solidarnie z fundatorem za jego zobowiązania cywilnoprawne i zaległości podatkowe powstałe przed utworzeniem fundacji, jednak tylko do wysokości wniesionego do niej mienia. Pomijając tę ograniczoną formę odpowiedzialności, opisane wyżej korzyści z jej założenia mogą stanowić kluczową przewagę w zakresie różnić pomiędzy rozporządzeniem w postaci testamentu, a założeniem fundacji rodzinnej.

Po pierwsze, fundacja podlega pod ulgę w podatku od spadków i darowizn. Otrzymując świadczenia od fundacji, beneficjenci nie muszą uiszczać tego rodzaju daniny na rzecz Skarbu Państwa. To samo dotyczy uzyskania tzw. mienia polikwidacyjnego fundacji, nawet jeżeli w innych okolicznościach podlegałoby ono pod omawiany podatek.

Kluczowym benefitem fundacji rodzinnej jest także zwolnienie z CIT od większości dochodów, z koniecznością zapłaty go dopiero w momencie wypłaty świadczeń beneficjentom i to tylko do wartości świadczeń. Choć w zasadzie zwolnienie z CIT rozciąga się na całą działalność fundacji, to wskazać należy na wyjątki przewidziane w ustawie o CIT, chociażby w zakresie: konieczności zapłaty podatku dochodowego od: przychodów z budynków (art. 24b Ustawy o CIT), świadczeń fundacji rodzinnej wypłacanych na rzecz beneficjentów zgodnie z przepisem art. 2 ustawy o fundacji rodzinnej, wypłaty mienia w związku z rozwiązaniem fundacji rodzinnej i świadczenia w postaci ukrytych zysków (art. 24q Ustawy o CIT), działalności gospodarczej fundacji rodzinnej wykraczającej poza zakres określony przepisem art. 5 ustawy o fundacji rodzinnej, osiąganych przez fundację rodzinną przychodów z najmu, dzierżawy lub innej umowy o podobnym charakterze, której przedmiotem jest przedsiębiorstwo, zorganizowana część przedsiębiorstwa lub składniki majątku służące prowadzeniu działalności przez beneficjenta, fundatora lub podmiot powiązany z fundacją rodzinną, beneficjentem lub fundatorem.

Wskazać należy na konieczność uiszczenia podatku dochodowego u beneficjentów w ramach wypłaty świadczeń, który zależy od ich pokrewieństwa z fundatorem. Jeśli beneficjenci należą do tzw. grupy zerowej (małżonek, zstępni, wstępni, pasierb, rodzeństwo, ojczym, macocha), to są oni zwolnieni z podatku PIT od otrzymanych świadczeń. Jeżeli natomiast beneficjentami są osoby z pierwszej grupy podatkowej (np. rodzice, dzieci, rodzeństwo), to podatek wynosi 10%. Dla dalszych krewnych i osób niespokrewnionych podatek wynosi 15%.

Szczególnie ważką kwestią pozostaje podatkowe ujęcie przychodów z najmu lub dzierżawy majątku przez fundację. Z uwagi na fakt, że często spotykaną jest sytuacja, gdzie fundacja rodzinna wynajmuje swoje nieruchomości podmiotom powiązanym, to wówczas nie może traktować tych transakcji jako neutralnych podatkowo i podlegają one opodatkowaniu stawką 19% CIT.

Elastyczność i kontrola

Postanowienia statutu fundacji mogą z jednej strony wprowadzić znaczną elastyczność w sposobie zarządzania majątkiem fundacji, ale mogą również konstytuować bariery, które ograniczają podejmowanie określonych działań, Z pewnością w interesie fundatora pozostaje wprowadzenie mechanizmów kontrolnych i przemyślanych zakazów co do zbywania lub nabywania mienia.

Dowolność w zakresie kreowania statutu Fundacji uprawniają do zamieszczenia takich zapisów, które wskazują na możliwość dokonania określonych zmian wyłącznie za życia fundatora. To daje gwarancję fundatorowi, iż jego wola pozostaje jedynym wyznacznikiem co do zasad wykorzystania majątku fundacji, bez wpływu jego rodziny czy oczekiwanych spadkobierców na prowadzony biznes.

Zabezpieczeniem interesów fundatora jest również wskazana w przepisach prawa odpowiedzialność karna członków zarządu fundacji, za ewentualne doprowadzenie do jej niewypłacalności.

Dokonując porównania na tle instytucji testamentu nie sposób pominąć, iż rozrządzenie majątkiem na podstawie testamentu również odznacza się pewną elastycznością – w tym znaczeniu, że testament sam testator może bez większych trudności odwołać, natomiast po śmierci testatora, treść testamentu pozostaje nienaruszalna. Wola spadkodawcy zatem jest ostateczna, a wobec możliwości wystąpienia określonych zdarzeń jeszcze za jego życia, bez dokonania zmiany w zapisach testamentu może okazać się, że jego wola pozostaje niewykonalną.

Przykłady praktyczne — jak działa fundacja rodzinna i testament w codziennym życiu

Na kanwie powyższych rozważań i dokonanej analizy w zakresie uprawnień fundatora fundacji rodzinnej oraz oświadczenia woli spadkodawcy zawartego w testamencie, celem uwypuklenia różnic w obu instytucjach, zaprezentowane zostaną praktyczne przykłady w zakresie działania opisywanych instytucji.

Przykład 1: Sukcesja firmy rodzinnej po śmierci właściciela

Przy założeniu śmierci osoby zarządzającej firmą rodzinną, która za życia zdecydowała się założyć fundację rodzinną, eliminuje się ryzyko braku woli co do jej kontynuowania. Wprowadzenie firmy do majątku fundacji, wskazanie osób zasiadających w zarządzie fundacji i i określenie zasad oraz uprawnień w zakresie prowadzenie dalszej działalności przez firmę rodzinną, nie prowadzą do perturbacji związanych ze śmiercią właściciela.

Zupełnie inaczej przedstawia się sytuacja, gdy właściciel firmy rodzinnej postanowi o sukcesji w ramach testamentu. W zależności od formy prowadzonej działalności – czy to jako jednoosobowa działalność, czy też jako wspólnik określonej spółki, cedujemy w testamencie uprawnienia na rzecz konkretnie wskazanych osób, ryzykując przy okazji odmową przyjęcia testamentu i braku zapewnienia ciągłości prowadzonej działalności. Nie bez znaczenia pozostaje ryzyko w zakresie odpowiedzialności osób powołanych do przejęcia firmy rodzinnej, na które nie każdy musi wyrazić zgodę i chęć.

Przykład 2: Rodzina posiadająca majątek nieruchomościowy

Różnice w zakresie przeznaczenia majątku i nim rozporządzenia jaskrawo widać na przykładzie rodziny, która posiada znaczny majątek nieruchomościowy.

Fundator fundacji rodzinnej może zadecydować o przekazaniu posiadanych nieruchomości do fundacji rodzinnej, które następczo będą służyć jako narzędzie do czerpania stałych świadczeń dla jej beneficjentów. W momencie jego śmierci nie dochodzi w rodzinie do sporów na tle posiadanego majątku, gdyż nieruchomości zostały przekazane do fundacji rodzinnej, która w zależności od wskazanych w statucie celów działania będzie uprawniona do podejmowania określonych czynności względem nich.

W przypadku dziedziczenia testamentowego, spadkodawca będzie musiał dokonać faktycznego podziału nieruchomości względem oczekiwanych spadkobierców. Doprecyzowania wymaga, iż ewentualnie wykluczeni ze spadkobrania mogą żądać od obdarowanych zachowku, co może przyczynić się do wygenerowania konfliktów i konieczności ich sprzedaży, celem zaspokojenia dochodzonych roszczeń. Nie sposób nie wspomnieć o możliwych różnicach w zakresie sposobu wykorzystania nieruchomości, postępowania z nimi – wobec oświadczenia woli spadkodawcy o przekazaniu ich określonym osobom, pozostają oni wyłącznie uprawnieni do decydowania o ich przeznaczeniu.

Przykład 3: Wzory zapisów

W zakresie powołania fundacji rodzinnej fundator ma możliwość określenia celu jej istnienia, który po jego śmierci winien być realizowany przez zarząd, w celu spełniania świadczeń na rzecz ustanowionych bądź przyszłych beneficjentów fundacji. Cel fundacji może przejawiać się w zapisach odnoszących się do przekazywania dziedzictwa, wartości i misji rodzinnych, zarządzania majątkiem oraz realizacją działań filantropijnych. W ramach realizacji celów fundator może przykładowo w statucie umieścić zapis o powołaniu funduszu zdrowotno-naukowego, w ramach którego fundacja środki na nim zgromadzone może przeznaczyć na realizację świadczeń na rzecz wszystkich beneficjentów fundacji, związanych z: pokrywaniem kosztów leczenia, diagnostyki, profilaktyki zdrowotnej oraz rehabilitacji w tym w szczególności kosztów wizyt lekarskich (w tym wizyt specjalistycznych), kosztów zakupu leków i suplementów diety, kosztów zakupu sprzętu rehabilitacyjnego i ortopedycznego, kosztów zabiegów (w tym zabiegów chirurgicznych, stomatologicznych i rehabilitacyjnych), kosztów badań laboratoryjnych i obrazowych, kosztów hospitalizacji, transportu medycznego, opieki pielęgniarskiej oraz kosztów turnusów rehabilitacyjnych i opieki psychologicznej lub psychiatrycznej.

Odmiennie przedstawia się możliwość dokonania przez spadkodawcę zapisu lub polecenia w testamencie. Ostatnia wola może zobowiązać spadkodawcę do podjęcia określonych czynności, jednak bez dalszego wpływu oświadczającego się na realizację spisanych postanowień. W ramach typowego polecenia testamentowego testator może jedynie oświadczyć, że do całości spadku powołuje konkretną osobę do całości spadku, a w związku z powołaniem do dziedziczenia zobowiązać do niezwłocznego podjęcia określonych działań, choćby podjęcia leczenia specjalistycznego oraz do przeznaczenia w tym celu nabytego spadku.

Jak wybrać właściwe narzędzie? Praktyczne wskazówki

Przedstawiona w niniejszym artykule porównawcza interpretacja instytucji fundacji rodzinnej oraz testamentu może prowadzić do wniosku, że fundacja rodzinna lepiej zabezpieczy byt rodziny. Niemniej jednak, katalog okoliczności warunkujących powołanie fundacji rodzinnej do życia nie musi odpowiadać każdemu, tak więc w określonych sytuacjach to testament może być odpowiednim narzędziem do planowania działań z majątkiem do podzielenia.

Z tekstu artykułu przebija się myśl, iż rozważyć powołanie fundacji rodzinnej powinny osoby prowadzące działalność gospodarczą, które chcą ją uniezależnić od perturbacji i roszad związanych z klasycznym spadkobraniem i powołaniem określonych osób do dziedziczenia. W praktyce powoływania fundacji niesłabnącą popularnością cieszy się fakt posiadania znacznego majątku przez fundatora, który chce uniknąć sporów co do jego wykorzystania po jego śmierci.

Formę podziału posiadanego majątku w drodze testamentu poleca się osobom, które nie posiadają znacznych środków, bądź krąg osób uprawnionych do spadku jest niewielki. Ponadto, kluczowa jest kwestia braku odpłatności. Fundacja rodzinna wiąże się z koniecznością pokrycia wysokich kosztów założenia, w tym pełnej księgowości, wynagrodzeń zarządu oraz audytów. Testament zaś nie generuje bieżących kosztów.

Nie będzie odosobnioną sytuacja, w której zastosowanie znajdą oba narzędzia łącznie. Fundator fundacji rodzinnej nie musi decydować się na wprowadzenie całego posiadanego majątku do fundacji, ograniczając się jedynie do prowadzenia w jej ramach bieżącej działalności, korzystnie opodatkowanej w zakresie przeznaczenia zysków. Jednocześnie w zakresie części posiadanego prywatnie majątku może rozporządzić testamentowo na wypadek śmierci, zostawiając sobie furtkę do obdarowania punktowo pewnych określonych osób według własnych oczekiwań.

Podsumowanie

Próbując odpowiedzieć na tytułowe pytanie artykułu – fundacja rodzinna a testament – co wybrać w planowaniu sukcesji rodzinnej – nie sposób nie uzależnić odpowiedzi od sytuacji osoby myślącej o planowaniu sukcesji swojego majątku.

Stosunkowo wysoki próg wejścia – wszak fundacja rodzinna wymaga zgromadzenia kwoty co najmniej 100 000 zł – może być trudny dla mniejszych przedsiębiorstw. Forma testamentowa w tym zakresie jest zdecydowanie bardziej korzystna, pozostawiając całość posiadanych środków do dyspozycji testatora.

Abstrahując od kwestii związanych z oświadczeniem woli o powołaniu fundacji i kwestiach kosztowych, jej powołanie jawi się jednak jako przejaw troski o posiadany majątek, zmniejszający ryzyko jego roztrwonienia przez ewentualnych spadkobierców. Ponadto, fundacja rodzinna może generować świadczenia dla jej beneficjentów już za życia fundatora – to da mu wgląd w sytuację rodziny, gdy nie będzie mógł już prowadzić działalności samemu.

Z punktu widzenia chęci trwałego i kompletnego zabezpieczenia posiadanego majątku, rozsądnym wydaje się powołanie fundacji rodzinnej za życia spadkodawcy, z jednoczesnym dookreśleniem jego woli w postaci testamentu.

Precyzyjne określenie zapisów statutu fundacji, dokonane w zgodzie z przewidywanym rozporządzeniem testamentowym, może przy udziale doświadczonego prawnika prowadzić do możliwie najpełniejszego zabezpieczenia interesów rodziny.

Poprzedni

Następny